Γράφει ο ιατρός Σταύρος Τραγάρας
Αναπληρωτής Διευθυντής Πνευμονολογικής Κλινικής Θριασίου ΝοσοκομείουΥπεύθυνος Ιατρείου διακοπής καπνίσματος Θριασίου Νοσοκομείου

Η ιστορία του καπνού (Μέρος 1ο)

*Στο προηγούμενο φύλλο, η φωτογραφία μου έμοιαζε με το σχιζοφρενή δολοφόνο με το πριόνι, τα δε μάτια μου ήταν σαν τα μάτια του Τζακ Νίκολσον στην ταινία "Η λάμψη". Αυτό, όπως μου είπε ο εκδότης Βαγγέλης Λιάκος οφειλόταν στις δυσλειτουργίες που έχει πάντα το πρώτο φύλλο μιας εφημερίδας. Σας διαβεβαιώ, για όσους δεν με ξέρουν, ότι είμαι πολύ…. ομορφόπαιδο και πολύ… μετριόφρων.


Η αρχή
Ο καπνός είναι ένα φυτό που αρχικά φύτρωνε στη Βόρεια και Νότια Αμερική. Είναι της ίδιας οικογένειας με την πατάτα, την ντομάτα, τη μελιτζάνα, το πιπέρι, την πετούνια και το δηλητηριώδες νυχτολούλουδο, ένα εξαιρετικά θανατηφόρο φυτό. Όλα ανήκουν στην οικογένεια των φυτών Solanaceae. Το γένος Nicotiana περιλαμβάνει περίπου 100 είδη, από τα οποία μόνο δύο έχουν καλλιεργηθεί σε ευρεία κλίμακα, η Nicotiana Tabacam και η Nicotiana rustica. Από αυτά η Nicotiana Tabacam είναι ο κυρίαρχος τύπος για παραγωγή τσιγάρων και καπνού. Το όνομά του το οφείλει στο Γάλλο πρεσβευτή Jean Nicot, ο οποίος τον εισήγαγε και τον διέδωσε στη Γαλλία το 1560. Ο σπόρος του καπνού είναι πολύ μικρός. Μία ουγγιά δείγματος περιέχει περίπου 300.000 σπόρους.
Πιστεύεται ότι ο καπνός άρχισε να φυτρώνει στην Αμερική περίπου το 6000 π.Χ. Ήδη πριν την εποχή του Χριστού οι Ινδιάνοι της Αμερικής είχαν αρχίσει να χρησιμοποιούν τον καπνό με πολλούς διαφορετικούς τρόπους, όπως σε θρησκευτικές και ιατρικές πρακτικές. Ο καπνός εθεωρείτο πανάκεια και εχρησιμοποιείτο σαν επικαλυπτικό πληγών και παυσίπονο. Το μάσημα του καπνού επιστεύετο ότι ανακούφιζε από τον πονόδοντο. Όταν οι εξερευνητές έφθασαν στο Νέο Κόσμο, οι ιθαγενείς Ινδιάνοι καλλιεργούσαν και χρησιμοποιούσαν ήδη τον καπνό για αιώνες. Τον χρησιμοποιούσαν σε θρησκευτικές τελετές για να επικοινωνούν με τα πνεύματα. Επίσης ήταν απαραίτητο στοιχείο σε περιπτώσεις σύναψης ειρήνης - είναι γνωστή η πίπα της ειρήνης - καθώς και όταν γίνονταν νέες συμφωνίες. Τον καπνό τον εισέπνεαν από καιόμενα φύλλα, ενώ άλλος τρόπος ήταν να εισπνέουν σκόνη καπνού. Πολλές φορές χρησιμοποιούσαν ξύλινη σύριγγα σε σχήμα διχάλας (Υ), ώστε από τα δύο άκρα, τυλιγμένα με φύλλο αραβοσίτου, να εισπνέουν. Εν αντιθέσει με τους ιθαγενείς, οι οποίοι χρησιμοποιούσαν τον καπνό για "ιερούς" σκοπούς, όπως αυτούς που αναφέρθηκαν αλλά και για άλλους, όπως π.χ. για να ενισχύσουν τη γονιμότητα, να προβλέψουν τον καιρό, να πάρουν αποφάσεις σε πολεμικά συμβούλια ή να γίνουν "άξιοι ενοράσεων", οι Ευρωπαίοι τον χρησιμοποιούσαν κυρίως επειδή τον απολάμβαναν και χωρίς τελετές. Βέβαια γρήγορα υπέστησαν τις εθιστικές ιδιότητές του χωρίς όμως να έχουν συναίσθηση αυτού του γεγονότος.. Οι εξερευνητές στην αρχή έβλεπαν τους ιθαγενείς να καπνίζουν κι αυτό τους προκαλούσε τρόμο. Ήταν γι' αυτούς πρωτόγνωρο και λίγο πολύ ήταν σαν να τους έβλεπαν να καταπίνουν φωτιά. Όμως, και έμαθαν να καπνίζουν, και μετέφεραν τον καπνό στην Ευρώπη. Σας παρουσιάζω κατωτέρω μία περιληπτική ιστορική αναδρομή της "πορείας" του καπνού και του καπνίσματος.

Η ανακάλυψη του Νέου Κόσμου
Στις 15 Οκτωβρίου 1492 προσφέρθηκε στο Χριστόφορο Κολόμβο σα δώρο αποξηραμένος καπνός από τους Ινδιάνους της Αμερικής που συνάντησε. Σύντομα μετά οι ναύτες έφεραν τον καπνό στην Ευρώπη και το φυτό άρχισε να καλλιεργείται σε όλη την ήπειρο. Ο κύριος λόγος της καλλιεργητικής προτίμησης του καπνού στην Ευρώπη ήταν οι υποτιθέμενες θεραπευτικές του ικανότητες. Οι Ευρωπαίοι πίστευαν ότι μπορούσε να θεραπεύσει σχεδόν τα πάντα, από κακοσμία μέχρι καρκίνο. Πρώτοι οι Ισπανοί μετέφεραν τον καπνό στην Ευρώπη το 1519. Στη Γαλλία μεταφέρθηκε το 1560. Στην Ιταλία καλλιεργήθηκε το 1575. Οι Σάξωνες καλλιέργησαν τον καπνό στα 1613. Στην Ολλανδία καλλιεργήθηκε το 1615. Στην Ελλάδα μεταφέρθηκε ο καπνός στα τέλη του 16ου αιώνα. Στα μέσα του 17ου αιώνα ο καπνός ήταν γενικά διαδεδομένος στη Δύση.
Το 1571 ένας Ισπανός γιατρός, ο Nicolas Monardes έγραψε ένα βιβλίο σχετικά με την ιστορία των χρησιμοποιούμενων στην ιατρική φυτών του νέου κόσμου, στο οποίο υποστήριζε ότι ο καπνός μπορούσε να θεραπεύσει 36 προβλήματα υγείας.
Το 1588 ο Thomas Harriet προώθησε το κάπνισμα του καπνού ως τον τρόπο προμήθειας της καθημερινής δόσης του, σε αντιδιαστολή με το μάσημα ή την εισπνοή του από τη μύτη. Δυστυχώς, πέθανε από καρκίνο της ρινός (επειδή αυτός συνήθιζε να τον "ρουφά" από την μύτη).
Γύρω στο 1600 ο καπνός ήταν τόσο δημοφιλής που εχρησιμοποιείτο ως μέσον συναλλαγής, θεωρούμενος μάλιστα ισάξιος του χρυσού, ή του αργύρου Για να αγοράσει κανείς καπνό στην Αγγλία έπρεπε να βάλει στον ένα δίσκο της ζυγαριάς ασημένια νομίσματα και στον άλλο καπνό, δηλαδή αγόραζε καπνό ισοβαρώς προς το ασήμι. Οι άνθρωποι που κάπνιζαν, στην αρχή τουλάχιστον, ήταν αξιοπερίεργο θέαμα. Ακολουθούνταν και παρατηρούνταν στο δρόμο, ως εάν έτρωγαν ή έπιναν φωτιά. Το κάπνισμα έγινε κάτι που έκαναν μόνο πλούσιοι αριστοκράτες, ήταν κάτι ακραίο, σαν να κρεμούσαν στη γλώσσα ένα χαλκά, εθεωρείτο δε ένδειξη σκληρού ανδρισμού. Οι νοτιότερες αμερικανικές αποικίες συν τω χρόνω, είχαν σαν κύριο έσοδο για την επιβίωσή τους την πώληση καπνού. Τα δυο θεμέλια που στηρίζονταν ήταν οι σκλάβοι που μετέφεραν βιαίως από την Αφρική για να καλλιεργούν τον καπνό και οι…. "Ευρωπαίοι σκλάβοι" της καπνιστικής έξης. Προοδευτικά το κάπνισμα, μέσα σε ένα αιώνα από την ανακάλυψη της Αμερικής από τον Κολόμβο, έγινε παγκόσμια κουλτούρα, φαινόμενο πραγματικά μοναδικό. Τα αίτια του φαινομένου αυτού δεν οφείλονται αποκλειστικά στις εθιστικές ιδιότητες της νικοτίνης αλλά και σε ένα πολιτισμικό εποικοδόμημα, που πολύ γρήγορα αναπτύχθηκε γύρω από αυτό.
Την ίδια εποχή κάποιες από τις δυσάρεστες συνέπειες του καπνού άρχισαν να γίνονται συνειδητές σε μεμονωμένα άτομα. Το 1610 ο Sir Francis Bacon σημείωνε ότι η προσπάθεια να σταματήσει την κακιά συνήθεια ήταν πραγματικά πολύ δύσκολη. Το 1632 στη Μασσαχουσέτη απαγορεύτηκε το δημόσιο κάπνισμα, αν και αυτό σχετιζόταν περισσότερο με την ηθική της εποχής, παρά με τις ιατρικές ανησυχίες σχετικά με τις προκαλούμενες βλάβες. (συνεχίζεται).

Η ιστορία του καπνού (Μέρος 2ο)


Καπνός: μια αναπτυσσόμενη βιομηχανία
Το 1760 ο Pierre Lorillard ιδρύει μια εταιρεία στη Νέα Υόρκη επεξεργασίας καπνού. Σήμερα η εταιρεία P. Lorillard είναι η παλαιότερη εταιρεία καπνού στις ΗΠΑ.
Το 1776 κατά τη διάρκεια του αμερικανικού επαναστατικού πολέμου ο καπνός βοήθησε στη χρηματοδότηση της επανάστασης καθώς χρησιμοποιήθηκε για πληρωμή των δανείων που δόθηκαν από τη Γαλλία στους Αμερικανούς. Με το πέρασμα των χρόνων ολοένα και περισσότεροι επιστήμονες άρχισαν να κατανοούν την τοξικότητα του καπνού καθώς και τις επικίνδυνες ιατρικές συνέπειές του.
Το 1826 ανακαλύπτεται η καθαρή δομή της νικοτίνης. Σύντομα ακολουθεί το επιστημονικό συμπέρασμα ότι η νικοτίνη είναι ένα επικίνδυνο δηλητήριο.
Το 1847 ιδρύεται η διάσημη Phillip Morris και τα πρώτα της προϊόντα ήταν στριφτά τούρκικα τσιγάρα.Το 1849 ιδρύεται η J.E. Liggett and Brother (η εταιρεία που εμπλέχτηκε πρόσφατα με τις μεγάλες μηνύσεις). Τα τσιγάρα έγιναν δημοφιλή αυτήν την περίοδο καθώς οι στρατιώτες τα έφερναν στην Αγγλία από τους Ρώσους και Τούρκους στρατιώτες. Τα τσιγάρα στην Αμερική φτιάχνονταν από τα υπολείμματα της παραγωγής άλλων παραγώγων καπνού, ιδιαίτερα του μασώμενου καπνού, ο οποίος είχε γίνει δημοφιλής λόγω των καουμπόυδων της αμερικανικής Δύσης. Το 1875 ιδρύεται η Reynolds Tobacco Company με σκοπό την παραγωγή μασώμενου καπνού.
Μόλις στις αρχές του 1900 τα τσιγάρα άρχισαν να γίνονται το κύριο προϊόν παραγωγής καπνού, αν και το 1901 πουλήθηκαν 3,5 δις τσιγάρων έναντι 6 δις πούρων. Το 1902 η βρετανική Phillip Morris στήνει στη Νέα Υόρκη ένα καινούριο αρχηγείο για την προώθηση της αγοράς των τσιγάρων της, περιλαμβάνοντας την τώρα διάσημη μάρκα Marlboro. Ταυτόχρονα με την εξάπλωση των τσιγάρων, όμως, υπήρχε μια μικρή, αλλά αναπτυσσόμενη αντικαπνιστική καμπάνια, με τη συμμετοχή κυρίως ορισμένων πολιτειών της Αμερικής, στις οποίες υπήρχαν προτάσεις καθολικής απαγόρευσης του καπνού. Η απαίτηση για τα τσιγάρα όμως αυξανόταν και το 1913 η εταιρεία R.J. Reynolds προώθησε στην αγορά μια νέα μάρκα τσιγάρων με την ονομασία Camel.

Πόλεμος και τσιγάρα - Ενας θανάσιμος συνδυασμός

Η χρήση των τσιγάρων παρουσίασε εκρηκτική άνοδο κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, όπου τα τσιγάρα λέγονταν "ο καπνός του στρατιώτη". Μέχρι το 1923 η Reynolds με το Camel ελέγχει το 45% της αμερικανικής αγοράς. Η Phillip Morris το 1924 αρχίζει να προωθεί το Marlboro σα γυναικείο τσιγάρο. Απαντώντας η American Tobacco Company, κατασκευάστρια της μάρκας Lucky Strike, αρχίζει να προωθεί στην αγορά το δικό της τσιγάρο στις γυναίκες και κερδίζει το 38% της αγοράς. Ο ρυθμός του καπνίσματος στα έφηβα κορίτσια γρήγορα τριπλασιάζεται στα χρόνια 1925-1935. Το 1939 η American Tobacco Company εισάγει μια νέα μάρκα, την Pall Mall, που της επιτρέπει να γίνει η μεγαλύτερη εταιρεία καπνού στις ΗΠΑ.
Κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου (1939-1945) οι πωλήσεις των τσιγάρων είναι συνεχώς ψηλά. Τα τσιγάρα περιλαμβάνονται στα είδη πρώτης ανάγκης των στρατιωτών. Οι εταιρείες καπνού έστελναν εκατομμύρια τσιγάρα στους στρατιώτες δωρεάν και όταν οι στρατιώτες επέστρεφαν, γίνονταν βέβαια πιστοί πελάτες. Κατά τη δεκαετία του 50 όλο και περισσότερες αποδείξεις εμφανίζονταν ότι το κάπνισμα συνδέεται με τον καρκίνο του πνεύμονα. Αν και η βιομηχανία του καπνού αρνείτο τέτοιους κινδύνους υγείας, προώθησε νέα προϊόντα που ήταν δήθεν "ασφαλέστερα", όπως αυτά με λιγότερη πίσσα και τα τσιγάρα με φίλτρο. Το 1952 η P. Lorillard προωθεί τη μάρκα Kent με φίλτρο που περιέχει αμίαντο. Αυτό ευτυχώς διακόπηκε το 1956. Το 1953 ο γιατρός Ernst L. Wynders βρίσκει ότι η εναπόθεση της πίσσας των τσιγάρων στη ράχη ποντικιών προκαλεί όγκους. Το 1954 η R.J Reynolds εισάγει τη μάρκα Winston με φίλτρο. Το 1956 η ίδια εταιρεία δημιουργεί τη μάρκα Salem, που είναι το πρώτο τσιγάρο με άρωμα μενθόλης.


Αποκάλυψη των κινδύνων υγείας

Το 1964 εμφανίζονται επιστημονικές εργασίες, που καταδεικνύουν χωρίς αμφισβήτηση την επικινδυνότητα του καπνίσματος. Τη δεκαετία του 60 γενικά εμφανίστηκαν πολλές ανακοινώσεις σε σχέση με τους κινδύνους υγείας που προκαλεί το κάπνισμα. Το 1965 τηλεοπτικές διαφημίσεις τσιγάρων διακόπτονται στον αέρα στη Μεγάλη Βρεττανία. Το 1966 εμφανίζονται οι προειδοποιήσεις στα κουτιά των τσιγάρων. Το 1968 έρχεται στην αγορά η μάρκα Bravo χωρίς καπνό. Περιέχοντας κυρίως λάχανο, αποτυγχάνει οικτρά.
Εξαιτίας της αρνητικής πίεσης για τον καπνό οι μεγάλες εταιρείες καπνού αρχίζουν να ασχολούνται και με άλλα προϊόντα. Η Phillip Morris αγοράζει μέρος της Miller Brewing Company, παραγωγό μπύρας. H καπνοβιομηχανία RJ Reynolds αφαιρεί την "καπνοβιομηχανία" από την ονομασία της και αγοράζει και άλλα προϊόντα, όπως….. αλουμίνιο. Το 1971 τηλεοπτικές διαφημίσεις διακόπτονται και στις ΗΠΑ. Τα τσιγάρα πάντως παραμένουν τα δεύτερα πιο πολυδιαφημιζόμενα προϊόντα μετά τα αυτοκίνητα. Το 1971 βγαίνουν τα πρώτα αποτελέσματα σε σχέση με τις συνέπειες του καπνίσματος στην υγεία των γυναικών ρίχνοντας φως στον ολοένα και αυξανόμενο αριθμό των γυναικών που αρχίζουν αυτήν την κακή συνήθεια. Κατά τη δεκαετία του 80 υπήρξαν πολλές μηνύσεις εναντίον της βιομηχανίας του καπνού εξαιτίας των ζημιογόνων αποτελεσμάτων των προϊόντων της. Το κάπνισμα γίνεται "πολιτικά μη ορθό" και απαγορεύεται σε πολλούς δημόσιους χώρους. Το 1982 ανακοινώνεται ότι και το παθητικό κάπνισμα μπορεί να προκαλέσει καρκίνο του πνεύμονα. Το κάπνισμα σε δημόσιους χώρους σύντομα απαγορεύεται, ιδιαίτερα στον εργασιακό χώρο. Το 1985 ο καρκίνος του πνεύμονα γίνεται ο νούμερο ένα κίνδυνος για τις γυναίκες ξεπερνώντας τον καρκίνο του μαστού.
Οι μεγάλες καπνοβιομηχανίες συνεχίζουν να επεκτείνουν τη δράση τους σε άλλα προϊόντα, όπως στον τομέα των τροφίμων. Το1987 το Κονγκρέσο απαγορεύει το κάπνισμα σε όλες τις πτήσεις εσωτερικού με διάρκεια μικρότερη των δύο ωρών.
Τις δεκαετίες του 80 και 90 η καπνοβιομηχανία αρχίζει να προωθεί τις δραστηριότητές της σε περιοχές εκτός των ΗΠΑ, ειδικά στις αναπτυσσόμενες χώρες της Ασίας. Η Marlboro θεωρείται η νούμερο ένα πιο περιζήτητη μάρκα προϊόντος με αξία πάνω από 30 δις δολάρια ανταγωνιζόμενη την Coca Cola.
Τα τελευταία χρόνια υπάρχουν ολοένα και περισσότερες αποδείξεις ότι η καπνοβιομηχανία ήξερε από την αρχή ότι τα τσιγάρα βλάπτουν, αλλά συνέχισε να τα προωθεί και να τα πουλάει. Υπάρχουν ακόμα αποδείξεις ότι ήξεραν ότι η νικοτίνη ήταν εθιστική και εκμεταλλεύτηκε αυτή τη γνώση, ώστε εκατομμύρια ανθρώπων να αποκτήσουν αυτήν την επικίνδυνη συνήθεια.


Κάπνισμα και χιούμορ (Μέρος 1ο)

Είναι γενικώς διαπιστωμένο ότι το κάπνισμα είναι ολέθρια συνήθεια. Ο αντικαπνιστικός αγώνας πρέπει να στηρίζεται στην σωστή ενημέρωση. Η προσέγγιση του θέματος πρέπει να στηρίζεται επίσης στη λογική και στο μέτρο. Πρακτικές τρομοκράτησης και υστερικά φαινόμενα, όχι μόνο οδηγούν τον αντικαπνιστικό αγώνα σε αποτυχία, αλλά και σε διακωμώδηση. Ήδη έχουν εμφανισθεί τα πρώτα δείγματα αυτής της διακωμώδησης, στον έντυπο και ηλεκτρονικό "τύπο". Το παρακάτω κείμενο είναι ένα άκρως χιουμοριστικό αντι-αντικαπνιστικό δείγμα. Σας το παρουσιάζουμε, για να χαλαρώσουμε λίγο, πριν αρχίσουν οι "σκληρές κουβέντες" για το κάπνισμα, στα προσεχή άρθρα. Απολαύστε το πνεύμα, όχι βέβαια την ουσία των γραφομένων.

Καπνιστή πολέμα - σου πίνουνε
το αίμα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΝΟ 1
Σύντροφε ενεργητικέ καπνιστή.
Ήμαρτον πια. Αυτά τα υπουργεία υγείας της Eνωμένης Ευρώπης μεγαλώσανε πάλι το υποχρεωτικό νεκρόσημο που μπαίνει στο πακέτο και επί πλέον βρήκανε καινούργια συνθήματα για να σε τρομάξουνε.
Για σένα που χρόνια τώρα υπομένεις αυτό το βασανιστήριο, η επαναστατική οργάνωση Κ.Α.Π.Ν.Ο. έρχεται να απαλύνει τα βάρη σου και με τη σημερινή διακήρυξη να δώσει σε σένα και στη βροντερή φουμάρουσα πλειοψηφία του ελληνικού λαού ένα μικρό χαμόγελο ελπίδας, μια αυτοκόλλητη χιουμοριστική νότα στο τραυματισμένο πακέτο σας.
Η οργάνωσή μας είναι επαναστατική, έτσι λοιπόν δεν ασχολήθηκε με συσκευασίες πούρων, ή πίπας, που αποτελούν σημάδι χλίδας και πλουτοκρατίας. Επίσης είναι αντίθετη στον καπνό για στριφτά τσιγάρα, ο χώρος των στριφτών είναι γεμάτος από χασικλήδες, που αμαυρώνουν το λαϊκό αντιαντικαπνιστικό κίνημα.
Εμείς η συτονιστική επιτροπή της οργάνωσης υποσχόμαστε ότι θα κάνουμε και άλλα επιλεγμένα χτυπήματα με τελικό στόχο το γιγάντωμα του αντιαντικαπνιστικού κινήματος και τον πραγματικό σοσιαλισμό.

Αγρίνιο 25 Οχτώβρη 2003

Καπνιστική Αντιεξουσιατική Προοδευτική Νεοσοσιαλιστική Οργάνωση (Κ.Α.Π.Ν.Ο.)


Θα κάνω οικονομίες, αλλά τσιγάρα θα αγοράσω.
Ο καπνός σκοτώνει το σπέρμα. Δοκιμάστε άφοβα.
Όσοι δε θέλουν να είναι παθητικοί καπνιστές να βγουν έξω.


Το Υπουργείο Υγείας προειδοποιεί: Μην καπνίζετε, μην τρώτε, μην πίνετε, μην πηδάτε.
Το Υπουργείο Υγείας προειδοποιεί: Αυτός εδώ καπνίζει. Είναι ένοχος.
Το ξέρω ότι βλάπτει αλλά είμαι αδύναμος χαρακτήρας.
Το Υπουργείο Υγείας απενοχοποιεί: Ένα τσιγάρο πριν το σεξ και ένα μετά δεν βλάπτουν και τόσο.
Σ' αυτό το χώρο το Υπουργείο Υγείας προσπαθεί να σας τρομάξει.
Το Υπουργείο Υγείας προειδοποιεί: Οι παθητικοί καπνιστές δεν έχουν άλλη ελπίδα παρά να αρχίζουν να καπνίζουν.
Καπνίζω, άρα ελπίζω.
Το τσιγαράκι είναι η αντίσταση του φτωχού λαού στα απαγορεύεται της παγκοσμιοποίησης.
Δυο τσιγάρα την ημέρα, το γιατρό τον κάνουν πέρα.
Το Υπουργείο Υγείας προειδοποιεί: Όλοι οι καπνιστές μια μέρα θα πάνε φυλακή.
Καπνίζω γιατί είμαι καψούρης για σένα.
Φίλησέ με να δεις πως βρωμάω τσιγαρίλα.
Σε λίγα χρόνια θα καπνίζουμε μόνο σε γιάφκες.
Το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας προειδοποιεί: Το τσιγάρο αυξάνει τα έσοδα του κράτους.
Άρχισα το τσιγάρο σαν παθητικός καπνιστής.
Το τσιγάρο προκαλεί ασθένειες και έτσι είμαι άρρωστος για σένα.
Καπνίζω για να ηρεμήσω και να μη δείρω τη γυναίκα μου.
Το Υπουργείο Υγείας προειδοποιεί: Προτιμάτε το τσιγάρο από το χασίς.
Το Υπουργείο Υγείας προειδοποιεί: Το τσιγάρο χωρίς δίαιτα δεν αδυνατίζει.
Το Υπουργείο Υγείας προειδοποιεί: Καλύτερα μέσα και παθητικοί καπνιστές, παρά έξω και να κρυολογήσετε.
Το Υπουργείο Υγείας προειδοποιεί, αλλά εγώ πέρα βρέχει.
Καλός παθητικός καπνιστής είναι ο σιωπηλός παθητικός καπνιστής.
Σα γριά πουτάνα είσαι με το τσιγάρο στο στόμα.
Το τσιγάρο δεν είναι κακό. Εσύ είσαι κακός που το καπνίζεις.
Αγαπώ τους ανεκτικούς παθητικούς καπνιστές.
Έχω κόψει το τσιγάρο, μόνο πού και πού φουμάρω.
Φίλε μου, μη μου κάνεις τράκα, το τσιγάρο σκοτώνει.
Θα το κόψω στις 31/12/2007.

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΛΗ
Κάπνισμα και χιούμορ (Μέρος 2ο)ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ


Μετά από μια προσεκτική εξέταση ο γιατρός λέει στον Πόντιο άρρωστο:
-"Για να θεραπευτείτε θα ελαττώσετε το κάπνισμα. Μόνο δέκα τσιγάρα την ημέρα."
Έπειτα από είκοσι μέρες, ο Πόντιος ξαναπηγαίνει στο γιατρό σε κακά χάλια.
-"Μα γιατί;" ρωτά έκπληκτος ο γιατρός, "δε σας ωφέλησε που καπνίζετε μόνο δέκα τσιγάρα την ημέρα;"
-"Όχι, γιατρέ, γιατί πρώτα δεν κάπνιζα!"
**************
Σε μια περιοχή απομακρυσμένη που ήταν γεμάτη από λάβα ένα ηφαίστειο, πολύ ευγενικά, απευθύνεται σ' ένα βουνό και το ρωτάει:
-"Mε συγχωρείτε μπορώ να καπνίσω;".
***************
- Γιατρέ καπνίζω πολύ. Νομίζω ότι θα πεθάνω.
- Ανοησίες! Αυτό είναι το τελευταίο πράγμα που θα σας συμβεί.
*******************
Το αντίθετο αποτέλεσμα έφερε ο αντικαπνιστικός αγώνας στη χώρα μας, καθώς το 2002 είχαμε αύξηση του καπνίσματος, αντί για μείωση.
*****************
Δύο ποτήρια καλού κόκκινου ελληνικού κρασιού μπορούν να εξουδετερώσουν τις βλαβερές συνέπειες που προκαλεί το κάπνισμα στις αρτηρίες, ανακοίνωσαν οι καθηγητές καρδιολογίας του πανεπιστημίου Αθηνών Ιωάννης Λεκάκης και Χρήστος Παπαμιχαήλ, στο ετήσιο συνέδριο της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρίας στη Βιέννη. Οι επιστήμονες δήλωσαν ότι συγκεκριμένα στοιχεία του κρασιού και όχι μόνο η αλκοόλη βοηθούν στην ανάπλαση των αρτηριών. Ωστόσο οι δύο επιστήμονες προειδοποίησαν ότι αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε τσιγάρο πρέπει να συνοδεύεται και από δύο ποτήρια μαυροδάφνης ή άλλου κόκκινου κρασιού.
****************
Γιατί καπνίζεις;
-Γιατί ο δρόμος μέχρι τα πνευμόνια είναι μακρύς και πρέπει να τον στρώσω με πίσσα.
*************

Δύο φίλοι συζητούν:
-"Καπνίζω πάρα πολύ παρόλο που διαβάζω ότι το κάπνισμα κάνει κακό στην υγεία. Τι να κάνω;"
-"Κόψε το διάβασμα".
**************
Πάει κάποιος στο περίπτερο να πάρει τσιγάρα. Παρατηρώντας το κείμενο της
αντικαπνιστικής εκστρατείας που είναι πάνω στο πακέτο:
"Το κάπνισμα προκαλεί στυτικά προβλήματα και κάνει κακό στη σεξουαλική σας
ζωή." λέει στον περιπτερά:
-Δε μου δίνετε καλύτερα κανένα άλλο πακέτο, από αυτά που γράφουν απλώς για
καρκίνο;...
***************
-Γιατρέ τι είπατε ότι έχω στα πνευμόνια, υδροχόο, τοξότη, τι είπατε;
-Καρκίνο κύριέ μου, καρκίνο.
**************
-Ακούστε αγαπητέ μου, πρέπει να κόψετε το κάπνισμα αμέσως.
-Τόσο άρρωστος είμαι γιατρέ μου;
-Όχι αλλά κάθε φορά που έρχεστε στο ιατρείο, μου καίτε το χαλί.
*************
-Αγαπητέ μου με λύπη μου σας ανακοινώνω ότι είστε καρκινοπαθής στους πνεύμονες.
-Γιατρέ θα μπορούσα να έχω και μια δεύτερη γνώμη;
-Βεβαίως αφού το θέλετε. Είστε και πολύ άσχημος.
************
-Μμμ, τι να σας πω αγαπητέ μου, δε βρίσκω σαφή αιτία για τα συμπτώματά σας. Μάλλον θα φταίει το κάπνισμα.
-Τότε γιατρέ να ξανάρθω όταν θα κόψετε το τσιγάρο;
***************
-Α σήμερα βλέπω βήχετε πιο άνετα.
-Μα γιατρέ μου προπονιόμουν όλη τη νύχτα.
***************
-Γιατρέ μου, απ' το κάπνισμα έχω κατακίτρινα δόντια, τι να κάνω;
-Τι να σας πω, φορέστε καφέ γραβάτα.
***********
-Γιατρέ καπνίζω πάρα πολύ, βήχω πάρα πολύ και καρδιά μου γιατρέ, η καρδιά μου χτυπά ακανόνιστα. Αυτό ιδίως το τελευταίο με ανησυχεί πολύ.
-Α μην ανησυχείτε, μπορούμε να θέσουμε τέρμα σ' αυτό.


Κάπνισμα και χιούμορ (Mέρος Νο 3)

Η ομολογία ενός μη καπνιστή: "Τόσο δύσκολο να κόψεις τη συνήθεια".

Σαν ένας μη καπνιστής συχνά αναρωτιόμουν γιατί οι άνθρωποι καπνίζουν, γιατί διακινδυνεύουν την υγεία τους, γιατί απλώς δεν το σταματούν. Είχα ακούσει, φυσικά, ότι το κάπνισμα είναι εθιστικό, αλλά μέχρι να διαβάσω τα αποτελέσματα μιας ευρωπαϊκής έρευνας, δεν είχα συνειδητοποιήσει πόσο δυνατή έξη μπορεί να γίνει. Η έρευνα βρήκε ότι οι περισσότεροι καπνιστές έβρισκαν ευκολότερο να μην κάνουν σεξ για ένα μήνα παρά να σταματήσουν το κάπνισμα. Έχοντας μόλις…… επιβιώσει από την πρόσφατη εγκυμοσύνη της γυναίκας μου, αρχίζω να καταλαβαίνω πόσο δύσκολο είναι να σταματήσεις το κάπνισμα. Η έρευνα, δίνοντάς μου παραδείγματα που μπορώ να καταλάβω, με έκανε να συνειδητοποιήσω ότι όποιος σταματάει το κάπνισμα αξίζει τουλάχιστον ένα … μετάλλιο τιμής.
Τέτοιοι άνθρωποι είναι πραγματικοί ήρωες, αντάξιοι μεγάλου θαυμασμού. Θα έπρεπε να τους τιμούμε με αγάλματα, παρελάσεις και εθνικές γιορτές. Θα έπρεπε να δίνουμε τα ονόματά τους σε δρόμους και στάδια. Θα έπρεπε να αναρτούμε αφίσες με μηνύματα όπως "Ευλογημένοι οι πρώην καπνιστές" και "Τίποτα καλύτερο από το να το παρατάς".
Εντάξει, μπορεί λιγάκι να παρασύρομαι, αλλά δεν μπορώ παρά να μη θαυμάζω το γεγονός ότι πολλοί καπνιστές κατάφεραν να το σταματήσουν, παρόλο που τα τσιγάρα, με όλη τη νικοτίνη που περιέχουν, είναι τα πιο εθιστικά από οποιαδήποτε άλλη μορφή ψυχαγωγίας, εκτός βέβαια από…. τη συλλογή γραμματοσήμων.
Έρευνα σε 2000 καπνιστές, που έγινε σε έξι ευρωπαϊκές χώρες δείχνει ότι η Μεγάλη Βρεττανία προηγείται σε απαντήσεις (80%) καπνιστών που απολαμβάνουν το σεξ όχι όμως τόσο όσο… ένα τσιγάρο.
"Πάντα χαμογελάω μετά το σεξ, λέει μια Βρεττανίδα, γιατί επιτέλους μπορώ να καπνίσω ένα τσιγάρο".
"Δεν είναι ότι δεν απολαμβάνω το σεξ, λέει μια παντρεμένη γυναίκα, αλλά απλώς το τσιγάρο διαρκεί περισσότερο. Και αν αποφασίσω ξαφνικά να σταματήσω το τσιγάρο, κανείς δεν παραπονιέται. Κανείς δεν ουρλιάζει και τρέχει στο μπάνιο".
Στη Γαλλία, μια χώρα στην οποία ο έρωτας είναι μορφή τέχνης, σχεδόν το 70% θα προτιμούσε το κάπνισμα από το σεξ. Ίσως γιατί προτιμούν να δημιουργήσουν ένα αφηρημένο έργο…πάνω στην ακτινογραφία τους. "Αν θέλεις να δεις πραγματικό έρωτα, έλα στο σπίτι μου, λέει ένας άντρας, κάθε βράδυ η γυναίκα μου ξεντύνεται, πάει στο κρεβάτι και αρχίζει το κάπνισμα. Μια φορά της είπα ότι δεν είναι ασφαλές να καπνίζεις στο κρεβάτι και μου υπενθύμισε μάλλον ψυχρά, ότι είναι καλύτερο να καπνίζεις στο κρεβάτι από το να υφίστασαι ένα….. ανέκδοτο στο κρεβάτι".
Αλλά δεν είναι μόνο οι γυναίκες των οποίων οι ζωές θα ήταν πιο σκληρές χωρίς το κάπνισμα. Πολλοί άντρες είναι το ίδιο εθισμένοι. "Το καλό με τα τσιγάρα είναι ότι δεν αποτελούν δέσμευση. Έρχονται απλώς στη ζωή σου και ποτέ δε φεύγουν. Μπορεί να τα σταματάς για λίγες μέρες, αλλά συνεχώς επιστρέφουν και σε επισκέπτονται. Για κάντο αυτό με τις γυναίκες αν μπορείς".
Πραγματικά, η έρευνα έδειξε ότι η νικοτίνη είναι τόσο εθιστική ότι ακόμα και μετά από μια καρδιακή προσβολή, το 60% των καπνιστών το ανάβουν ξανά. Γνωρίζουν ότι το κάπνισμα σκοτώνει τους μισούς από τους μακροχρόνιους καπνιστές, γνωρίζουν ότι είναι τυχεροί να είναι ζωντανοί και όμως μόνο οι πιο αποφασισμένοι καταφέρνουν να το κόψουν.
Ενενηντάχρονος άντρας λέει: " Ναι! Μετά από όλα αυτά τα χρόνια κατάφερα να κόψω τη συνήθεια. Είμαι ένας ελεύθερος άνθρωπος. Από τώρα και στο εξής, όχι πια σεξ!". Ένας φίλος του λέει: "Τι συμβαίνει; Ανησυχείς για τη φθίνουσα υγεία σου;". Ο ενενηντάχρονος απαντά: "Όχι, ανησυχώ για τη φθίνουσα περιουσία μου. Αυτό το αναθεματισμένο Βιάγκρα είναι τόσο ακριβό που δε θα μου φτάνουν για τσιγάρα".
Ένας άλλος λέει ότι το μεγαλύτερο σοκ όταν σταματάς το κάπνισμα είναι ότι καταλαβαίνεις την πραγματική γεύση του φαστ φουντ. Ένας άλλος: "Θυμήσου, το κάπνισμα δε σκοτώνει ανθρώπους. Οι άνθρωποι που προσπαθούν να σταματήσουν το κάπνισμα σκοτώνουν ανθρώπους".
Πάντως ένα γκάλοπ υποστηρίζει ότι το 73% των Αμερικανών είναι υπέρ του να ανεβάσουν το φόρο του τσιγάρου. Είναι δίκαιο λένε. Από τη στιγμή που οι καπνιστές δε ζουν όσο εμείς οι υπόλοιποι, θα έπρεπε να πληρώνουν περισσότερο όσο ζουν.
Τι τα θέλετε. Είναι δύσκολο να κοπεί, λέει κάποιος: "Σταμάτησα το κάπνισμα μια φορά για έξι μέρες. Την έκτη μέρα με έλυσαν". "Προσπαθώντας να σταματήσεις το κάπνισμά, αυτό μπορεί να σε τρελάνει, ειδικά όταν προσπαθείς να ανάψεις την τσίχλα νικοτίνης σου".
Οι καπνοβιομηχανίες πάντως δείχνουν τελευταία ένα ανθρώπινο και κοινωνικό πρόσωπο, βοηθώντας τους πελάτες τους. Παραδείγματος χάρη τα ρούχα Μάρλμπορο είναι πολύ λειτουργικά. Το τζιν σακάκι έχει ενσωματωμένα ηλεκτρόδια για την καρδιά ραμμένα απευθείας στη φόδρα και υπάρχει ένα σακκίδιο που μπορεί να χωρέσει ένα φορητό αναπνευστήρα.
Το κόψιμο του τσιγάρου μπορεί να έχει πολλαπλά οφέλη λέει κάποιος πρώην καπνιστής: "Σταμάτησα να καπνίζω και αύξησα το χρόνο της ζωής μου. Η γυναίκα μου είναι έξαλλη".


Ιστορική αναδρομή του καπνίσματος (Μέρος πρώτο)


Το κάπνισμα είναι γνωστό στον άνθρωπο τουλάχιστον από το 3000 π.Χ., οπότε οι Αιγύπτιοι έκαιγαν γλυκά χόρτα όταν θυσίαζαν στους θεούς τους. Στην αρχαία Ελλάδα από το 700-600 π.Χ. η ιέρεια των χρησμών στους Δελφούς λέγεται ότι προφήτευε καθώς ήταν ζαλισμένη από τους ατμούς που εξέρχονταν από μια σχισμή των βράχων κάτω από τα πόδια της. Μετέπειτα οι Έλληνες άρχισαν να προσφέρουν λιβάνι στους βωμούς τους.
Στην αρχή της χριστιανικής εποχής σύμφωνα με το Ρωμαίο Πλίνιο τον Πρεσβύτερο στο "Naturalis Historiae" η εισπνοή καπνού από καιόμενη γούνα λαγού συστηνόταν ως αποχρεμπτικό, ο καπνός από καιόμενο κατσικίσιο κέρατο χρησιμοποιείτο για τη διάγνωση της επιληψίας, ενώ καπνός εισπνεόμενος (μέσω ενός καλαμιού) αποξηραμένης κοπριάς βοδιού, εθεωρείτο θεραπευτικός για πολλές αρρώστιες.
Είναι ευρέως γνωστό ότι η γενέτειρα του καπνού, ένα φυτό που ανήκει στο είδος Nicotiana (συγκεκριμένα Nicotiana Tabacum και Νicotiana Rustica) είναι κάπου στην αμερικανική ήπειρο. Πώς και πότε το πρώτον ανακαλύφτηκε είναι άγνωστο. Πιθανώς ένας ιθαγενής μαγειρεύοντας φαγητό πάνω σε ένα φύλλο πάνω από φωτιά παρατήρησε ότι ανάδιδε ένα ιδιαίτερα ελκυστικό άρωμα και πήρε την πρώτη του εισπνοή. Στη συνέχεια είναι πιθανό να πέταξε το φαγητό μακριά και να κάπνισε κανονικά.
Αυτό που είναι σίγουρο, είναι ότι το κάπνισμα του καπνού γινόταν από τους πρώτους Μάγιας πιθανότατα στην περιοχή Ταμπάσκο στο Μεξικό στα πλαίσια θρησκευτικών τελετών. Από ιστορικά στοιχεία φαίνεται ότι την εποχή του Χριστού, οι φυλές του νότιου Μεξικού κάπνιζαν πρωτόγονα τσιγάρα. Αφού δεν είχαν χαρτί τύλιγαν τον καπνό σε φύλλα φοίνικα ή καλαμποκιού και στη συνέχεια το έβαζαν σε μπαμπού ή απλώς τύλιγαν φύλλα καπνού. Στους επόμενους αιώνες το κάπνισμα φύλλων καπνού απλώθηκε σε όλη την περιοχή του Μεξικού και στις Αντίλλες. Έγινε ακόμα πιο δημοφιλές όταν οι φυλές που ήδη κάπνιζαν μετανάστευσαν βόρεια ηπειρωτικά στην κοιλάδα του Μισσισσιπή και στη Βραζιλία. Οι Ινδιάνοι ακόμα πιο βόρεια έφτιαχναν πίπες, κάποιες όμοιες με τις σημερινές, άλλες με σχήμα Υ, όπου τα άκρα τοποθετούνταν στα ρουθούνια. Επίσης, άλεθαν τον καπνό με άλλα φυτά για να ενισχύσουν τη γεύση του.
Ένας ινδιάνικος μύθος λέει ότι πολύ πριν φτάσει ο λευκός, υπήρχε μεγάλη πείνα σε όλη τη χώρα. Όλες οι φυλές συγκεντρώθηκαν σε συμβούλιο και κάλεσαν το μεγάλο πνεύμα Μανιτού για βοήθεια. Σε απάντηση ένα όμορφο και γυμνό κορίτσι κατέβηκε από τα σύννεφα. Κάθισε στο έδαφος μπροστά στους ανθρώπους και ανακοίνωσε ότι είχε έρθει για να φέρει φαγητό. Στη συνέχεια επέστρεψε στον ουρανό. Όπου είχε ακουμπήσει τη δεξιά της παλάμη, φύτρωσε καλαμπόκι και την αριστερή της, πατάτες. Εκεί, όμως, όπου κάθισε, φύτρωσε καπνός.
Στη Νότια Αμερική οι Αζτέκοι κάπνιζαν και εισέπνεαν καπνό. Στην υπόλοιπη αμερικανική ήπειρο τον καπνό τον μασούσαν, τον έτρωγαν, τον κάπνιζαν, ή έτριβαν μ' αυτόν το σώμα τους. Φυσικά, η χρήση του καπνού ήταν δημοφιλής πολύ πριν οι Ευρωπαίοι φτάσουν για να διεκδικήσουν το Νέο Κόσμο τους. Ο Μοντεζούμα ΙΙ (1446-1520 μ.Χ.), ο τελευταίος Αζτέκος αυτοκράτορας του Μεξικού λέγεται ότι συνήθιζε να καπνίζει πίπα πριν το δείπνο.
Μερικοί ιστορικοί υποστηρίζουν ότι οι Κινέζοι εφηύραν την πίπα και ότι οι Ασιάτες κάπνιζαν πολύ πριν τη χριστιανική εποχή, αλλά κάπνιζαν χορτάρι και όχι καπνό, ο οποίος δε φύτρωνε πουθενά άλλού εκτός από την Αμερική, πριν τον Κολόμβο. Για τους Ευρωπαίους η ιστορία με τον καπνό ξεκίνησε στις 12 Οκτωβρίου 1492 όταν ο Χριστόφορος Κολόμβος έφτασε σε ένα νησί που οι κάτοικοί του το ονόμαζαν Guanahani και το οποίο στη συνέχεια ονόμασε San Salvador. Οι ιθαγενείς είπαν στον Κολόμβο για ένα ακόμα μεγαλύτερο νησί κοντά, το οποίο δεν ήταν άλλο από την Κούβα στην οποία έφτασε στις 28 Οκτωβρίου 1492. Μη γνωρίζοντας τι να περιμένει έστειλε δύο από τους συντρόφους του τον Rodriguo de Jerez και τον Luis de Torres, να ανιχνεύσουν την περιοχή. Στο ημερολόγιό του ο Κολόμβος αναφέρει ότι "οι δύο Ισπανοί κονκισταδόρες συνάντησαν πολλούς άντρες και γυναίκες που περπατούσαν ενώ κρατούσαν κάτι που καιγόταν σιγά - σιγά φτιαγμένο από κάποιου είδους φυτό, του οποίου τον καπνό εισέπνεαν". Την ίδια μέρα ο Rodriguo de Jerez πήρε την πρώτη του διστακτική εισπνοή από την πρώτη έκδοση του τσιγάρου στο Νέο Κόσμο, του οποίου η διάμετρος υπολογιζόταν να είναι όσο η διάμετρος ενός αντρικού χεριού και έγινε ο πρώτος Ευρωπαίος καπνιστής στην Ιστορία.
Όταν ο Κολόμβος και το πλήρωμά του επέστρεψαν με μερικά φύλλα καπνού ο Rodriguo, οποίος είχε συνηθίσει να καπνίζει ένα πούρο την ημέρα έκανε το λάθος να καπνίσει δημόσια. Αμέσως μπήκε φυλακή για 3 χρόνια από την ισπανική Ιερά Εξέταση και ήταν το πρώτο θύμα των αντικαπνιστών.

Ιστορική αναδρομή του καπνίσματος (Μέρος δεύτερο)


1497. Ο Romano Pane, μοναχός που συνόδευε τον Κολόμβο στο δεύτερο ταξίδι του ( με την εντολή του Πάπα Αλεξάνδρου VI) έγραψε το πρώτο κείμενο για το κάπνισμα στη Ευρώπη, το "De insularium ribitus".
1512 . Η Πορτογαλία ήταν η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που καλλιέργησε καπνό. Μέχρι το 1558 ο καπνός βρισκόταν στις αγορές της Λισαβώνας.
1519. Ο Ισπανός κατακτητής του Μεξικού Hernando Cortes (1485-1547), βρήκε τους Αζτέκους , οι οποίοι κάπνιζαν και, όχι απαραίτητα γι' αυτό, κατέστρεψε την αυτοκρατορία τους. Ο Fernandez de Oviedo y Valdes, ένας παλιός γνώριμος του Κολόμβου, φέρνει τα πρώτα φύλλα καπνού στην Ευρώπη και παρατηρεί στο "Historia general y natural de law Indias": "Γνωρίζω ότι κάποιοι Χριστιανοί έχουν ήδη υιοθετήσει τη συνήθεια του καπνίσματος, ειδικά όσοι έχουν κολλήσει σύφιλη, γιατί υποστηρίζουν ότι στην κατάσταση ευφορίας που προκαλείται από τον καπνό δεν αισθάνονται πια πόνο".
Για χρόνια πιστευόταν ότι ο Jean Nicot, ο Γάλλος πρέσβης στην Πορτογαλία έφερε τα πρώτα φυτά στη Γαλλία από τη Λισαβώνα το 1559 και τα προσέφερε στον Καρδινάλιο της Λωρραίνης για τους κήπους του. Πρόσφατα, ιστορικοί άλλαξαν γνώμη και αποφάσισαν ότι στην πραγματικότητα ήταν ο "επαναστάτης" μοναχός Andre Thevet της Angouleme, που άρχισε να φέρνει καπνό από τη Βραζιλία το 1556. Ο Νicot είναι όμως αυτός που έδωσε το όνομά του στη νικοτίνη, που αναφέρεται στα λεξικά ως " η εθιστική ουσία που περιέχεται στον καπνό".
1560 περίπου. Ο καπνός εισάγεται στην Ολλανδία από τη Γαλλία .
1560 περίπου. Ο καπνός φτάνει στη Ρώμη.
1560. Ο Sir John Hawkins (1532-1595), ο πρώτος Άγγλος δουλέμπορος, που έκανε τρεις εξορμήσεις στην Αφρική παρατήρησε στο δεύτερο ταξίδι του (1564 -1565) το κάπνισμα στους ιθαγενείς της Φλόριδα. Στην Αγγλία εθεωρείτο ότι τον καπνό εισήγαγε ο Sir Walter Raleigh (1552-1618). Αυτό δεν είναι αληθές, το αληθές είναι ότι ο ίδιος έκανε τον καπνό δημοφιλή στην αυλή της Ελισσάβετ Ι. Εκείνη την εποχή ήταν έφηβος και δεν είχε πάει ακόμα στη θάλασσα. Όποιος και αν ήταν όμως υπεύθυνος για την εισαγωγή (και ο Hawkins είναι μάλλον ο ένοχος) ήταν αυτή η εποχή, όπου λίγος καπνός φτάνει στην Αγγλία και τον καπνίζουν οι καπετάνιοι στους δρόμους του Λονδίνου προκαλώντας το θαυμασμό των ανθρώπων που μαζεύονταν να δουν το παράξενο θέαμα.
1570. Ο καπνός καλλιεργείται επιτυχώς στη Γερμανία και στην Ελβετία και σαν ιατρικό βότανο στην Αυστρία και στην Ουγγαρία.
1575. Η χρήση του καπνού απαγορεύεται στις εκκλησίες της Αμερικής, αν και το εκκλησίασμα και τότε όπως και τώρα, συνέχιζε να ευχαριστιέται τις αναθυμιάσεις του λιβανιού.
1580 περίπου. Ο καπνός φτάνει για πρώτη φορά στην Τουρκία και στην Πολωνία.
1585 περίπου. Ο Sir Walter Raleigh, που ήταν βαρύς καπνιστής πίπας, λέγεται ότι επισκέφτηκε τον Ουίλιαμ Σέξπηρ στο σπίτι του στο Λονδίνο, αν και δεν υπάρχει απόδειξη ότι ο μεγάλος συγγραφέας κάπνιζε ούτε και κάποιο από τα πρόσωπα στα έργα του.
Το 1603 o James VI , βασιλιάς της Σκωτίας από το 1567 και τώρα βασιλιάς James I της Αγγλίας ξεκίνησε στη Βρεττανία την πρώτη αντικαπνιστική καμπάνια με τη διάσημη πραγματεία του "Επίθεση στον καπνό" ("A Counterblaste to Tabacco"). Την ίδια εποχή ο James I χρειαζόταν χρήματα και ανακάλυψε πόσο εύκολο ήταν να φορολογήσει τον εισαγόμενο καπνό. Το 1608 μείωσε το δασμό σε ένα σελίνι αναθέτοντας τη συλλογή του σε έναν εραστή του. Το 1615 έκανε την εισαγωγή του καπνού βασιλικό μονοπώλιο κατά παράβαση του νόμου που είχε αυστηρά θεσπιστεί το 1602 και μέσα σε ένα χρόνο πήρε 14.000 λίρες (συνεχίζεται).

Ιστορική αναδρομή του καπνίσματος (Μέρος τρίτο)

Στο μεταξύ οι Άγγλοι άποικοι της Βόρειας Αμερικής συνειδητοποίησαν ότι η καλλιέργεια καπνού για εξαγωγή ήταν επικερδής. Η πρώτη γνωστή εμπορική αποστολή στην Αγγλία το 1613 έτυχε αρνητικής υποδοχής, καθώς η Nicotiana rustica της Virginia ήταν κλάσεις κατώτερη του καπνού από τις ισπανικές φυτείες.
Στη Ρωσία ο Michael Feodorovich, ο πρώτος Ρομανώφ τσάρος, διακήρυξε ότι ο καπνός είναι θανάσιμη αμαρτία και απαγόρευσε την κατοχή του για οποιαδήποτε χρήση. Ιδρύθηκε Δικαστήριο Καπνού και οι συνηθισμένες του τιμωρίες ήταν σχίσιμο των χειλιών ή ένα τρομερό και μερικές φορές θανάσιμο μαστίγωμα. Κάποιες φορές οι ένοχοι ευνουχίζονταν ή αν ήταν πλούσιοι εξορίζονταν στη Σιβηρία και δημεύονταν οι περιουσίες τους. Λίγα χρόνια αργότερα στην Τουρκία, Περσία και Ινδία, η θανατική ποινή συστήνονταν ως η θεραπεία για το κάπνισμα.
1616. Οι Ελβετοί αρχίζουν να καπνίζουν. Η Virginia εξάγει 3000 pounds (1500 κιλά περίπου) καπνού στο Λονδίνο, πολύ λίγο σε σχέση με τα 53000 pounds της Ισπανίας. Δύο χρόνια αργότερα , η Virginia έστελνε 19000 pounds. Μέχρι το 1620 η αύξηση έφτασε στα 25000 pounds και οι άποικοι σχημάτισαν τόσο εμπορικές όσο και πολιτικές συμμαχίες με την Αγγλία. Σύντομα ο καπνός της Virginia ήταν πιο δημοφιλής από τον ισπανικό.
Το 1618 ο Raleigh ,που ανακάλυψε και ίδρυσε την αποικία καπνού στη Virginia στην Αμερική, εκτελέστηκε . Λέγεται ότι κατά την εκτέλεσή του το τσιγάρο ήταν ακόμα στο στόμα του. Το 1619 ο James Ι σκλήρυνε το βασιλικό του μονοπώλιο με το να απαγορεύσει την καλλιέργεια του καπνού γύρω από το Λονδίνο. Την επόμενη χρονιά επέκτεινε την απαγόρευση και για την υπόλοιπη Αγγλία. Ο Charles Ι, ο γιος του James, είχε την ίδια αντιπάθεια για τον καπνό με τον πατέρα του και δεν επέτρεπε σε κανένα από τους αυλικούς του να καπνίζει παρουσία του. Αλλά λόγω των οικονομικών κερδών συνέχισε το μονοπώλιο. Το 1633 επέτρεψε την άδεια λιανικής πώλησης.
1618-1648. Το κάπνισμα πίπας γίνεται δημοφιλές και εξαπλώνεται από τον Τριακονταετή Πόλεμο. Το 1620 περίπου η Ιαπωνία απαγορεύει το κάπνισμα για πρώτη φορά. Σήμερα έχει ένα από τους μεγαλύτερους αριθμούς ενηλίκων καπνιστών στον κόσμο, όπως και η Ελλάδα.
1622. Όλο και περισσότεροι συγγραφείς εξυμνούν τον καπνό σα μια παγκόσμια συνταγή για τις αρρώστιες.
1629. Ο Γάλλος καρδινάλιος Richelieu (1585-1642), πάντα σε αναζήτηση νέων εσόδων, φορολόγησε τον καπνό.
1630. Οι Σουηδοί αρχίζουν το κάπνισμα, αλλά είναι πολύ αργά για τους Βίκινγκς, που χωρίς αμφιβολία θα απολάμβαναν το κάπνισμα μετά τους βιασμούς και τις λεηλασίες μεταξύ 8ου και μέσα του 11ου αιώνα.
1642. Ο Πάπας Urban VIII έβγαλε παπικό ανάθεμα εναντίον του καπνίσματος στις εκκλησίες της Σεβίλλης.
1648. Οι αντικαπνιστές αυξάνουν στην Ευρώπη και οι περισσότεροι συγγραφείς είναι τώρα εχθρικοί απέναντί του.
1650. Οι Αυστριακοί αρχίζουν να καπνίζουν. Ο Πάπας Innocent V βγάζει παπικό ανάθεμα εναντίον του καπνίσματος στον Άγιο Παύλο στη Ρώμη.
Η αυξανόμενη ζήτηση του καπνού οδήγησε στην εξάπλωση της δουλείας των μαύρων. Οι περισσότεροι αρπάζονταν από την Αφρική και στέλνονταν πέρα από τον Ατλαντικό για να δουλέψουν σε τεραστίων διαστάσεων καπνοκαλλιέργειες δίνοντας τη δυνατότητα στη Virginia και στο Maryland να εξαπλασιάσουν τις εξαγωγές τους μεταξύ του 1663 και του 1699.
Το κάπνισμα, όμως εξυμνήθηκε σαν προστατευτικό για τη βουβωνική πανώλη ή Μαύρο Θάνατο, που έκανε την τελευταία και πιο εντυπωσιακή εμφάνισή της στο Λονδίνο το 1665-1666 με 70.000 θύματα από έναν πληθυσμό μόλις μισού εκατομμυρίου. Στο φημισμένο κολέγιο Eton οι μαθητές αναγκάζονταν να καπνίζουν πίπα κάθε πρωί για να προλάβουν την πανούκλα. Ένας από αυτούς αργότερα αναφέρει ότι τιμωρήθηκε όταν οι καθηγητές του ανακάλυψαν ότι δεν ακολουθούσε την καθημερινή αυτή εντολή. (Συνεχίζεται).




ΙΑΤΡΕΙΟ ΔΙΑΚΟΠΗΣ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΘΡΙΑΣΙΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ
Κάθε Πέμπτη, ώρα 10 π.μ. - 1μ.μ
Τηλέφωνα για ραντεβού 210.555.1513 και 210.555.1516


Κάπνισμα
"Αγαθόν το εξομολογείσθαι…"


Ο μακαρίτης ο πατέρας μου κάπνιζε τσιγάρα χύμα Ματσάγγου. Συχνά πυκνά, όταν ήμουν παιδί, αρχές της δεκαετίας του 60 - γεννήθηκα το 1954 - με έστελνε να του αγοράσω 5 ή 10 τσιγάρα. Τόσα έπαιρνε κάθε φορά, αφού τα οικονομικά μας ήταν πολύ πιο κάτω από αυτό που θα έλεγε κανείς .… "ανθηρά". Επειδή όμως κάπνιζε σαν τσιμινιέρα, τα δρομολόγια αυτά προς το περίπτερο ήταν συχνότατα. Η οικογένειά μου ήταν αγροτική, όπως ήταν οι περισσότερες στην τότε Ελλάδα. Τα παιδιά στον ελεύθερο χρόνο τους βοηθούσαν στις αγροτικές δουλειές, πολλές φορές εργαζόμενα όπως οι ενήλικες. Τα καλοκαίρια είμαστε μόνιμα στα χωράφια. Μου είχε κάνει τεράστια εντύπωση, ότι τον πατέρα μου περισσότερο τον απασχολούσε να έχει τσιγάρα παρά φαγητό για τον ίδιο.
Στην πατρίδα μου τη Λήμνο καλλιεργούσαμε κυρίως βαμβάκι. Τα καλοκαίρια το βαμβάκι χρειάζεται 4 με 5 ποτίσματα, που τότε δεν γίνονταν όπως σήμερα με την λεγόμενη "τεχνητή βροχή" με μπεκ, αλλά με αυλάκια ανάμεσα στις σειρές του βαμβακιού. Επειδή τα πηγάδια ήταν κοντά το ένα στο άλλο και το νερό ήταν λίγο, έπρεπε να σηκωνόμαστε νύχτα για να πηγαίνουμε για πότισμα, με το λουξ. Αν λοιπόν δεν είχε ο πατέρας μου προμηθευτεί αποβραδίς τσιγάρα, όταν ξημέρωνε με άφηνε να ποτίζω και πήγαινε ως το χωριό για να αγοράσει. Το πρώτο πότισμα ήταν επίπονο και χρειαζόταν συχνά δυο ανθρώπους, αφού έπρεπε να χωρίζονται τα αυλάκια με φράγματα, τα λεγόμενα "ντουμπώματα", τα οποία ήταν περισσότερα όσο μεγαλύτερη ήταν η κλίση του εδάφους. Και βέβαια ένα παιδάκι 10-11 χρόνων όπως ήμουν εγώ, δεν προλάβαινα να φτιάχνω ντουμπώματα και να κόβω και το νερό στο επόμενο αυλάκι. Μια μέρα λοιπόν που πότιζα μόνος μου, μου ξέφυγε το νερό, χάλασε το ήδη ποτισμένο χωράφι, τα έκανε όλα λίμπα, πέρασε και στα διπλανά χωράφια και εγώ απελπισμένος αντί να σβήσω την αντλητική μηχανή κάθισα κάτω και έκλαιγα. Όταν γύρισε ο πατέρας μου σε καμιά ώρα, βρήκε ένα χωράφι αγνώριστο και εμένα σε κατάσταση πανικού. Δεν είπε τίποτα, αλλά φανερά εκνευρισμένος…. άναψε τσιγάρο.
Όσο περνούσαν τα χρόνια, ο πατέρας μου αποκτούσε ένα μόνιμο βήχα, που στους νυχτερινούς παροξυσμούς, μας ξυπνούσε έντρομους, αφού από το βήχα και τη δύσπνοια κυριολεκτικά πήγαινε να "σκάσει". Το πτυελοδοχείο νυκτός έγινε μόνιμο αξεσουάρ και κάθε πρωί η καημένη η μάνα μου το άδειαζε και το έπλυνε, αφού ήταν γεμάτο με σιχαμερά πυώδη πτύελα. Οι παρατηρήσεις της να κόψει το τσιγάρο, "γιατί θα πεθάνει όπως είπε και ο γιατρός", πήγαιναν στο βρόντο. Από τότε μου είχε μείνει μια φοβερή απέχθεια για το κάπνισμα. Όταν πήγα στο γυμνάσιο - πηγαίναμε στην πρωτεύουσα του νησιού τη Μύρινα και νοικιάζαμε ανά δύο παιδάκια ένα δωμάτιο - οι πιο μεγάλοι μαθητές, οι παλιοσειρές, από τις πρώτες μέρες κιόλας προσπάθησαν να μας μάθουν να καπνίζουμε. Θα ρουφάτε, μας έλεγαν, τον καπνό και ταυτόχρονα θα λέτε "αχ κι ένας παπάς", το "αχ" με εισπνοή, ώστε να είναι σίγουρο ότι ο καπνός θα πάει στα πνευμόνια. Αχ κι ένας παπάς κι άντε πάλι αχ κι ένας παπάς, το κεφάλι μου έγινε σαν καζάνι, ζαλίστηκα, χλώμιασα, έκανα έμετο και δεν το ξανάπιασα στα χέρια μου ως τα φοιτητικά μου χρόνια. Κάθε φορά που τα "έφτιαχνα" με κάποιο κορίτσι προσπαθούσα να καπνίσω για να…. το εντυπωσιάσω, αλλά ματαίως, δεν έλεγα να το "μάθω" το άθλιο το τσιγάρο, δεν μου άρεσε.
Κύλησαν τα χρόνια, έγινα γιατρός, έγινα πνευμονολόγος, έκανα οικογένεια και στα 36 μου έχοντας ήδη δυο παιδιά 10 και 8 χρόνων, σίγουρος ότι έχω εκ φυσικής ιδιοσυγκρασίας γλυτώσει από αυτόν το διάβολο, άρχισα έτσι για πλάκα να ψευτοκαπνίζω, χωρίς βέβαια να "κατεβάζω" τον καπνό. Αυτά τα τσιγάρα όμως όλο και πλήθαιναν και για να μην τα πολυλογούμε,…… επιτέλους το "έμαθα" το τσιγάρο. Στην αρχή κάπνιζα λίγο, σε λίγο καιρό όμως έγινα δεινός καπνιστής, καπνίζοντας 2 πακέτα τη μέρα. Το φοβερό ήταν ότι κάπνιζα και μέσα στο νοσοκομείο, στους διαδρόμους και μερικές φορές - ντρέπομαι που το λέγω - ακόμα και μέσα στο ασανσέρ, ενώ υπήρχαν και ασθενείς μέσα. Ήμουν μονίμως με ένα τσιγάρο στο χέρι. Σε ένα μποτιλιάρισμα στο δρόμο είχα ξεμείνει από τσιγάρα και κατέβηκα από το αυτοκίνητο και ζήτησα τσιγάρο από τον οδηγό του πίσω αυτοκινήτου, που είδα ότι κάπνιζε. Πότε το έκοβα, πότε το άρχιζα και κάθε φορά που το ξανάρχιζα κάπνιζα και πιο πολύ. Όταν πήγα να συμβουλεύσω για το κάπνισμα το γιο μου που ήταν φοιτητής και είχε αρχίσει να καπνίζει, μου είπε δικαίως: "Δε βλέπεις τον εαυτό σου καλύτερα που καπνίζεις ενώ είσαι και πνευμονολόγος;". Ε, κάποτε σιχάθηκα τον εαυτό μου, είπα το "αϊ σιχτίρ" και το σταμάτησα. Ασχολήθηκα με το θέμα, διάβασα, εκπαιδεύτηκα σε αντικαπνιστικά κέντρα και νάμαι έτοιμος να βοηθήσω τους καπνιστές, όσο μπορώ, να το "κόψουν" και προπάντων να μην το ξαναρχίσουν, στήνοντας το ιατρείο διακοπής καπνίσματος του "Θριασίου Νοσοκομείου".
Σε μια σειρά άρθρων για το κάπνισμα, που θα δημοσιεύσει η εφημερίδα "Θριάσιο", θεώρησα καλό να αρχίσω με τη δική μου "εξομολόγηση". Δεν είναι ένα σουρεαλιστικό σενάριο - οι καπνιστές το ξέρουν - πάρτε το σαν βαθύτατη ανάγκη κοινωνικοποίησης, που ελπίζω ότι δεν υπάγεται στην ψυχοπαθολογία. Η εξομολόγηση έτσι κι αλλιώς βοηθά και οδηγεί σε κάποιο βαθμό αυτογνωσίας. Αγαπητοί καπνιστές, συμπαθείς και πρώην ομοιοπαθείς, ψυχές διαφανείς πλην ομιχλώδεις σαν τον καπνό του τσιγάρου σας, γνωρίζω από πρώτο χέρι τι τραβάτε. Δεν έρχομαι στο κονάκι σας με το χρυσό σκήπτρο του ειδικού, αλλά ούτε και με το μαγικό ραβδί του ταχυδακτυλουργού. Στηρίζομαι στη φτωχική μου ξύλινη κορύνη και σας την προσφέρω να στηριχτείτε και σεις, ως παθιάρης σε παθιάρηδες. Αν θέλετε πραγματικά να κόψετε το τσιγάρο και δεν μπορείτε, εμείς ίσως μπορούμε να σας βοηθήσουμε. Ελάτε.

Ιστορική αναδρομή του καπνίσματος (Μέρος έκτο)

Οι πρώτοι γνωστοί καπνέμποροι που πούλησαν τσιγάρα ήταν οι Messrs H Simmons από το Piccadilly και Bacon Bros από το Cambridge που προσπαθούσαν να ασχοληθούν με αυτού του είδους την επιχείρηση από το 1851.
Το πρώτο εργοστάσιο παγκοσμίως που παρήγαγε τσιγάρα με μεθόδους μαζικής παραγωγής ήταν στην Αβάνα της Κούβας από τον Don Luis Susini που αντικατέστησε τις χειροκίνητες μηχανές με ατμοκίνητες.
Η πρώτη μάρκα τσιγάρων που κατασκευάστηκαν στη Βρετανία ήταν τα Sweet Threes, που κυκλοφόρησαν το 1859 από τον Robert Peacock Gloag, ιδιοκτήτη ενός μικρού εργοστασίου στο Deptford Lane, στο βόρειο Λονδίνο. Ο Gloag ήταν χορηγός στις τουρκικές δυνάμεις κατά τη διάρκεια του πολέμου στην Κριμαία (1853-1856), κάτι που ήταν κατά ένα πολύ μεγάλο μέρος υπεύθυνο για την δημοφιλία του τσιγάρου στην Ευρώπη.
Η πρώτη μάρκα τσιγάρων που πουλήθηκε σε κουτιά από χοντρό χαρτί με το μοντέρνο "push up" άνοιγμα ήταν τα Wills' Three Castles το 1892. Προηγουμένως τα πακέτα των τσιγάρων ήταν γενικά χάρτινα και το περιεχόμενο εύκολα συνθλίβονταν. Το Μάιο του 1931 τα Craven Α ήταν η πρώτη μάρκα τσιγάρων που πουλήθηκαν σε πακέτα τυλιγμένα με σελοφάν
Το 1865 η Αυστριακή Regie εισήγαγε το "διπλό τσιγάρο". Ήταν τρεις φορές περίπου μεγαλύτερο από τα σημερινά τσιγάρα, καπνίζονταν και από τις δύο μεριές και κοβόταν στα δύο πριν αναφτεί. Έγινε εξαιρετικά δημοφιλές και την επόμενη χρονιά 16 εκατομμύρια πουλήθηκαν στην Αυστρία πριν ανοιχτεί ο δρόμος για το μονό τσιγάρο καλύτερης ποιότητας. Την ίδια χρονιά η Κάρμεν του Prosper Merimee έγινε η πρώτη γυναίκα στη λογοτεχνία που κάπνιζε τσιγάρα και τα πουλούσε κιόλας.
Ένα εργοστάσιο των Wills χτίστηκε στο Bristol το 1871 και ένα των Player στο Nottingham το 1888. Ο λόρδος Frederick Hamilton έγραφε ότι πριν το 1870 όταν τα τσιγάρα μισούνταν και η πίπα θεωρούνταν ανείπωτα χυδαία δεν έβλεπε να καπνίζονται παρά μόνο πούρα.
Το κάπνισμα των τσιγάρων που άρχισε στο Λονδίνο το μιμήθηκαν στη Βόρεια Αμερική, όπου η κατασκευή και η πώληση των τσιγάρων έγινε μια από τις πιο σημαντικές βιοτεχνίες, πολύ καιρό μετά τον επιτυχημένο γύρο των τσιγάρων στην Ευρώπη δια μέσου της Νότιας Αμερικής.
Οι πρώτες κάρτες τσιγάρων εμφανίστηκαν στην Αμερική νωρίς το 1880, φτάνοντας στη Βρετανία δέκα περίπου χρόνια αργότερα. Οι πρώτοι Αμερικάνοι κατασκευαστές ήταν μία φίρμα που ονομαζόταν Alan και Ginter, ενώ οι πρώτοι κατασκευαστές στην Αγγλία ήταν μία φίρμα με το όνομα Glove. Στις περισσότερες περιπτώσεις κυκλοφορούσαν σε σετ των 50.
Για τον επόμενο μισό αιώνα ή και περισσότερο χιλιάδες παιδιά που δεν κάπνιζαν, κυρίως αγόρια, έφτιαχναν συλλογές καρτών, που τις έπαιρναν από τους γονείς τους και είτε αντάλλασσαν τις διπλές με άλλες είτε τις κέρδιζαν παίζοντας το γνωστό παιχνίδι του τοίχου, κατά το οποίο χτυπούσαν με μια κάρτα, άλλες κάρτες απέναντι σε ένα τοίχο. Το πρώτο παιδί που θα χτυπούσε μια κάρτα θα έπαιρνε τρεις καινούργιες και επιπλέον όλες που είχαν χαθεί και είχαν πέσει στο πεζοδρόμιο. Αυτές οι κάρτες ήταν ένα πρώιμο δέλεαρ και με αυτές ουσιαστικά άρχιζε η γνωριμία των νέων παιδιών με τον καπνό, που θα τα οδηγούσε με μαθηματική ακρίβεια στο κάπνισμα.
Κουπόνια τσιγάρων δόθηκαν πρώτα με τα Kinnear's Handicap Cigarettes το 1901 και στους νικητές δίνονταν μία δωρεάν εβδομάδα στο Παρίσι. Η πρώτη φίρμα που έδινε εμπόρευμα σε αντάλλαγμα με κουπούνια ήταν η Ogden's. Τα κουπόνια σταμάτησαν στον πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, ξανακυκλοφόρησαν από τη Black Cat το 1926, απαγορεύτηκαν το 1933 και επέστρεψαν από την Kensitas το 1956.
Το 1901 την αντικαπνίστρια μονάρχη της Μεγάλης Βρετανίας τη βασίλισσα Βικτώρια, τη διαδέχτηκε ο γιος της, ο Εδουάρδος ο 8ος, ένας μεγάλος καπνιστής. Η Βικτώρια πάντως προσπάθησε να καπνίσει το 1870 στον κήπο του Balmoral για να διώξει έντομα κατά τη διάρκεια ενός πικνίκ με την πριγκίπισσα Βεατρίκη.
1908. Η πώληση τσιγάρων σε άτομα κάτω των 16 γίνεται παράνομη στην Αγγλία.
Σε κάθε εποχή, κάθε μεγάλος πόλεμος ακολουθείτο από τεράστια αύξηση του καπνίσματος. Ο πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος (1914-1918) δεν ήταν εξαίρεση και μέχρι την αιματηρή του κατάληξη, αν στην αρχή υπήρχε κάποιος από τα εκατομμύρια των στρατιωτών που δεν κάπνιζε, στο τέλος δεν υπήρχε πρακτικά κανείς.
Οι αξιωματικοί αναγνώριζαν την αξία του καπνίσματος στο να νεκρώνει το φόβο των στρατιωτών. Για τους στρατιώτες το τσιγάρο έγινε πανάκεια για το άγχος του πολέμου γι' αυτό και γινόταν κάθε προσπάθεια για τη συνεχή παροχή του. (συνεχίζεται).

Ιστορική αναδρομή του καπνίσματος (Μέρος έβδομο)



Όταν οι επιζώντες καπνιστές στρατιώτες επέστρεψαν στο σπίτι τους μετά τον πόλεμο, συνέχισαν βέβαια να καπνίζουν. Έτσι το κάπνισμα αυξήθηκε στις χώρες που έλαβαν μέρος στον πόλεμο. Η παγκόσμια κατανάλωση του καπνού, που πριν τον πόλεμο υπολογιζόταν σε 1,5 εκατομμύρια κιλά αυξήθηκε σε 2,5.
Μέχρι το 1930 ο καπνός είχε θριαμβεύσει. Μια ματιά στη στατιστική απεδείκνυε ότι οι μη καπνιστές ήταν μια αδύναμη μειοψηφία. Η φύση του αγώνα τους ήταν ανέλπιδη, αφού όλες οι χώρες ανεξάρτητα της μορφής της κυβέρνησης που είχαν, ενθάρρυναν και διευκόλυναν το πάθος για το κάπνισμα με κάθε αντιληπτό τρόπο. Οι ιατρικές απόψεις των επόμενων επτά δεκαετιών ήταν βέβαια εναντίον του καπνίσματος. Προοδευτικά και δειλά άρχισε και συνεχίστηκε μια εκστρατεία αντικαπνιστική, η οποία μόνο τα τελευταία είκοσι χρόνια έχει λάβει σαφή μορφή. Σιγά - σιγά οι αντικαπνιστές έγιναν μια αυξανόμενη πλειοψηφία τουλάχιστον στους Ευρωπαίους και Αμερικανούς ενηλίκους. Παρ' όλα αυτά για κάποιον καιρό μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο το κάπνισμα συστήνονταν από τους γιατρούς σαν κατευναστικό για τα νεύρα. Ίσως αυτό να είχαν στο μυαλό τους οι Βρετανοί πολιτικοί, οι οποίοι εισήγαγαν κουπόνια καπνού για τους συνταξιούχους στον προϋπολογισμό του 1947. Αυτά σταμάτησαν το 1958.
Το 1962 το Royal College of Physicians στην ανακοίνωση με τίτλο "Κάπνισμα και Υγεία" συστήνει απαγορεύσεις στις διαφημίσεις του καπνού, στις πωλήσεις σε παιδιά, στο δημόσιο κάπνισμα και επίσης προτείνει αύξηση στη φορολογία του καπνού, καθώς και πληροφόρηση σε σχέση με το περιεχόμενο των τσιγάρων σε πίσσα - νικοτίνη. Οι πωλήσεις του καπνού στη Βρετανία πέφτουν για πρώτη φορά μέσα σε μια δεκαετία.
Το 1965 η Βρετανική Κυβέρνηση συσκέφτηκε μαζί με τη διοίκηση της Ανεξάρτητης Τηλεόρασης και απαγόρευσαν τη διαφήμιση του καπνού στην τηλεόραση. Λίγα χρόνια νωρίτερα ένα κλασσικό παράδειγμα διαφημιστικής αποτυχίας στη Βρετανική τηλεόραση ήταν το διαφημιστικό για τα τσιγάρα Strand, στο οποίο ένας νεαρός άνδρας με καπαρντίνα και καπέλο στο πίσω μέρος του κεφαλιού του περιδιάβαινε τους δρόμους τη νύχτα, μια μοναχική φιγούρα κάτω από τα φώτα του δρόμου και σταματούσε να ανάψει τσιγάρο. Το σλόγκαν που έλεγε: "Δεν είσαι ποτέ μόνος με ένα Strand" ήταν πολύ δημοφιλές στους τηλεθεατές και στο διαφημιστικό κόσμο. Η μουσική που επένδυε τη διαφήμιση βγήκε και σε δίσκο. Ωστόσο η εταιρεία απέτυχε να πουλήσει ικανοποιητικό αριθμό τσιγάρων και η μάρκα έσβησε.
Το 1971 η Rank Leisure ήταν η πρώτη από τις μεγάλες αλυσίδες που εισήγαγε θέσεις για μη καπνιστές στους περισσότερους από τους κινηματογράφους της. Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1990, μετά τη σταδιακή εισαγωγή των αντικαπνιστικών μέτρων, όπως η ξαφνική εμφάνιση των πινακίδων "μην καπνίζετε" σε κινηματογράφους, θέατρα, καταστήματα και άλλα δημόσια μέρη - κυρίως για την αποφυγή πληρωμής αυξημένων ασφαλίστρων - τα τσιγάρα και οι πίπες γνώρισαν τις πρώτες τους σοβαρές ήττες στην μέχρι τότε θριαμβευτική τους πορεία.
Συγχρόνως ωστόσο αυξήθηκε η πώληση λεπτών πούρων (που στρίβονταν στο χέρι και περιείχαν καθαρό καπνό κυρίως από την Κούβα και τη Δομηνικανή Δημοκρατία) αποκτώντας τεράστια ώθηση πρώτα στην Αμερική και μετά στην Ευρώπη από την κυκλοφορία ενός νέου αμερικάνικου περιοδικού, του Cigar Aficionado, που στόχευε στο να δώσει ιδέες στους αναγνώστες του σε σχέση με τις νέες πολυτέλειες στις οποίες μπορούσαν να ξοδέψουν το εισόδημά τους.
Στην Ελλάδα μόλις τώρα λαμβάνονται μέτρα κατά του καπνίσματος, τα οποία για πρώτη φορά είναι κάτι παραπάνω από απλά γραμμένα χαρτιά χωρίς κανένα κύρος. Ωστόσο κάνοντας μια βόλτα στους διαδρόμους των νοσοκομείων δεν μπορεί παρά να νιώσεις κάποια στιγμή την αποκρουστική μυρωδιά του τσιγάρου, κυρίως από το προσωπικό, που καπνίζει στη…ζούλα. Γιατροί πνευμονολόγοι και καρδιολόγοι καπνίζουν μέσα στα γραφεία τους. Ασθενείς νοσηλευόμενοι και υπό οξυγονοθεραπεία κάνουν τη βόλτα τους στο μπαλκόνι για να …φουμάρουν. Συγγενείς ασθενών μετατρέπουν τους διαδρόμους των νοσοκομείων σε ντεκέδες απαιτώντας ειδικούς χώρους - καπνιστήρια, αν τολμήσει να τους κάνει κάποιος την παρατήρηση. Αυτό που στις προηγμένες χώρες θεωρείται αδιανόητο, σε μας θεωρείται…κεκτημένο έθος και δικαίωμα.
Όλο και περισσότερες χώρες και σχεδόν όλες οι Ευρωπαϊκές απαγορεύουν το κάπνισμα στους δημόσιους χώρους, τα τελευταία χρόνια. Το κάπνισμα αναγνωρίζεται ως μέγας κίνδυνος για την υγεία. Αναπτύσσονται αντικαπνιστικά κέντρα. Προωθείται η πληροφόρηση και η συνειδητοποίηση του κοινού. Βήματα γίνονται. Ο στόχος όμως είναι ακόμα πολύ μακρινός, αφού τεράστια ποσοστά του πληθυσμού παραμένουν χωρίς ουσιώδη ενημέρωση, ακόμα και αν είναι μορφωμένοι, ή παραμένουν ανίκανοι να σταματήσουν την ολέθρια συνήθεια του καπνίσματος. Το κάπνισμα συνεχίζει να παραμένει η μεγαλύτερη σήμερα νομιμοποιημένη παγκόσμια απειλή για την υγεία.

Καλημέρα, είμαι ο φίλος σου ο καπνός

Καλημέρα φίλε μου αγαπημένε και αδερφικέ, καπνιστή. Ε και βέβαια με γνώρισες. Είμαι ο φίλος σου ο ΚΑΠΝΟΣ. Οι πραγματικοί φίλοι γνωρίζονται ακόμα κι απ' τη…. μυρωδιά. Χρόνια και χρόνια τώρα εκτιμώ και απολαμβάνω τη φιλία σου. Αλλά και συ όμως δεν πρέπει να έχεις παράπονα από μένα. Είμαστε αυτό που λένε…κολλητοί. Τι Δάμων και Φιντίας, τι Αχιλλέας και Πάτροκλος, τι Ορέστης και Πυλάδης, τι Φίλιππος και Ναθαναήλ. Η φιλία όλων αυτών ωχριά μπρος στη δική μας. Καπνός και Καπνιστής. Σχέση αγάπης και αυταπάρνησης. Σχέση θυσίας.
Ας πάρουμε εμένα. Εγώ κυριολεκτικά πέφτω στη φωτιά για σένα, όχι μόνο με τα λόγια. Και όχι μόνο μια φορά, αλλά δεκάδες φορές κάθε μέρα, χρόνια ολόκληρα, δεκαετίες ολόκληρες. Εκατομμύρια φορές έχω γίνει παρανάλωμα του πυρός για σένα. Εκατομμύρια φορές έχω θυσιαστεί για σένα, εκατομμύρια φορές έχουν διασκορπίσει τα αποκαΐδια μου στα τέσσερα σημεία του ορίζοντος, εκατομμύρια φορές έχω συνθλιβεί άκαρδα μέσα σε βρωμερά σταχτοδοχεία ή κάτω από ανελέητες πατούσες. Τα ωραία, ατσαλάκωτα, πολύχρωμα, λαμπερά πακέτα που με περιέχουν, καλλιτεχνήματα πραγματικά, είδες πώς καταντούν; Είδες πού καταλήγουν; Στραπατσαρισμένα, λερωμένα, ράκη σκέτα, στριμώχνονται μέσα σε κάδους απορριμμάτων, σέρνονται μέσα σε βρωμόνερα, βωλοδέρνουν στους δρόμους. Όμως εγώ εκεί. Ατού. Βράχος. Φίλος και φύλακας άγγελος. Ότι ώρα κι αν με χρειαστείς. Πρώτος το πρωί. Τελευταίος το βράδυ. Σε αγκαλιάζω με τα φτερά μου. Σε περιβάλλω με τα διάφανα πέπλα μου. Σε ηρεμώ όταν μου στρεσάρεσαι. Σε γαληνεύω όταν μου στενοχωριέσαι. Σου κατεβάζω ιδέες όταν δεν έχεις έμπνευση. Σου δίνω κουράγιο όταν απογοητεύεσαι. Μαζί παντού. Και στη χαρά και στη λύπη. Αχώριστοι, πες ένα πράγμα. Δεν ξέρεις πώς το απολαμβάνω, όταν μπαίνω στα πνευμόνια σου, όταν κυκλοφορώ στο αίμα σου, όταν σουλατσάρω μέσα στα κύτταρα του εγκεφάλου σου. Δεν μπορείς να φανταστείς αγαπημένε μου φίλε καπνιστή, τι φοβερή φάση που έχει εκεί πάνω, στο ρετιρέ, στο μυαλό σου. Από κει βλέπεις τα πάντα. Κάνω και καμιά ζαβολιά, έτσι για πλάκα. Ας πούμε, κρατιέμαι λίγο αργώντας να μπω μέσα στα κύτταρα και παρακολουθώ τις αντιδράσεις σου που είναι ακόμα νευρικές. Ή μπαίνω με φούρια μέσα και σε βλέπω να ηρεμείς, σχεδόν να παραλύεις.
Όμως κι εγώ δεν έχω κανένα παράπονο από σένα. Τέτοιο πιστό φίλο δεν είχα ποτέ. Ότι κι αν σου λένε για μένα, ότι κι αν καταμαρτυρούνε, ότι σπιουνιές κι αν σου βάζουν, εσύ ποτέ δεν με προδίδεις. Μην νομίζεις πως δεν τα ξέρω, ότι δήθεν είμαι κακή παρέα, ότι θέλω την καταστροφή σου, ότι βλάπτω την υγεία σου, ότι βλάπτω την τσέπη σου και τα λοιπά. Ομολογώ τώρα τελευταία έχω ανησυχήσει λίγο, γιατί αυτές οι διαβολές και τα ανακατώματα έγιναν περισσότερα. Να κάτι υγιεινιστές, να κάτι γιατροί, να κάτι πολιτικοί, όλο και πληθαίνουν οι φωνές που θέλουν να μας χωρίσουν και να βλάψουν την αγνή φιλία μας. Θα μου πεις τι ξέρουν όλοι αυτοί οι κρυόκωλοι από φιλία και από πραγματική ζωή! Και πώς θα βλάψουν τη φιλία μας την τόσο δοκιμασμένη! Δεν ξέρουν με τι δοκιμασίες έχει ατσαλωθεί. Γιατί πρέπει να παραδεχτώ ότι είμαι δύσκολος και απαιτητικός φίλος. Όταν σκέφτομαι όλα τα τεστ φιλίας που σε έχω υποβάλει και συ δεν λύγισες, τότε μου έρχονται δάκρυα στα μάτια. Για παράδειγμα, όταν φράζω τους βρόγχους σου με κίτρινα φλέματα, ή όταν τους στενεύω με τη φλεγμονή μέχρι ασφυξίας, ή όταν σου καίω τις κυψελίδες των πνευμονιών σου και παρατηρώ τη δυσκολία με την οποία αναπνέεις, βλέπω στην πραγματικότητα την αντοχή της φιλίας σου. Όσο δυσκολεύει η αναπνοή σου, όσο σφυρίζει σαν το τραίνο, όσο δεν μπορείς να κοιμηθείς ξαπλωμένος και ξενυχτάς στην καρέκλα, όσο πρήζεται το πρόσωπό σου και τα πόδια σου, όσο πετάγονται τα μάτια σου έξω από το βήχα τη δύσπνοια, όσο μπλαβιάζει το μούτρο σου, όσο το οξυγόνο που γίνεται μόνιμο αξεσουάρ σου όλο και δεν σου φτάνει, εγώ ξέρω ότι το μόνο που έχει σημασία είναι ότι δυναμώνει η φιλία μας.
Αυτό που έχει αρκετό ενδιαφέρον είναι όταν σου φράζω σιγά - σιγά τις αρτηρίες της καρδιάς σου. Στην αρχή πονάς όταν κάνεις προσπάθεια, αλλά συν τω χρόνω πονάς και όταν αναπαύεσαι. Εγώ τσεκάρω αν θα προδώσεις τη φιλία μας κι αφού αντέχεις σου τραβώ κι ένα έμφραγμα ξεγυρισμένο και πάλι παρακολουθώ. Δεν μπορείς να φαντασθείς τη συγκίνησή μου, όταν με βουλωμένες τις στεφανιαίες σου, με τα εμφράγματά σου, με τα by pass σου, να μην μπορείς να σύρεις τα πόδια σου, ή να ανέβεις μια σκάλα, δεν μπορείς να φαντασθείς λέγω πόσο συγκινούμαι, όταν με όλα αυτά τα χάλια σε βλέπω να ανάβεις τσιγάρο.
Όμως εκεί που δίνω τα ρέστα μου, εκεί που το μεγαλείο της φιλίας σου δεν έχει προηγούμενο, να ανατριχιάζω και μόνο που το λέγω, είναι όταν σου προκαλώ καρκίνο στα πνευμόνια. Και μην νομίσεις ότι είμαι κανένας σαδιστής που του αρέσει να σε βασανίζει. Όχι βέβαια. Αλλά πώς αλλιώς θα ξέρω αν μπορώ να βασιστώ στη φιλία σου; Όταν που λες, κάνεις την πρώτη αιμόπτυση, εγώ ψάχνω μέσα στο αγωνιώδες βλέμμα σου μήπως υπάρχει κάποια αμφιβολία για μένα τον φίλο σου, τον καπνό. Όταν αρχίσουν οι χημειοθεραπείες και οι ακτινοβολίες και πέσουν τα μαλλιά σου, και γίνει το δέρμα σου διάφανο και κέρινο, όταν τα μάτια σου πάρουν αυτό το γκριζωπό χρώμα, όταν άδυνατίσεις και τα κόκκαλά σου κολλήσουν στο δέρμα σου, όταν δεν μπορείς να σύρεις τα πόδια σου, όταν ουρλιάζεις απ' τους πόνους, όταν παραλύσεις τελείως κι όταν ο ρόγχος του θανάτου αρχίσει να ακούγεται, εγώ ξέρω ότι έχω ένα πραγματικό φίλο σαν διαβάζω στη σκέψη σου την επιθυμία για ένα…αθώο τσιγαράκι.
Αγαπημένε μου φίλε καπνιστή, μοναδικέ και παντοτινέ. Μερικοί αφελείς θα νομίσουν ότι αυτά τα τεστ φιλίας είναι υπερβολικά. Εσύ ξέρεις βέβαια ότι μέσα στην αγωνία μου για τη φιλία σου, σε έχω υποβάλει και σε πλήθος άλλων δοκιμασιών φιλίας, στις οποίες ανταποκρίθηκες με θαυμαστή καρτερία. Να μην λέμε τώρα για τον καρκίνο στο λάρυγγά σου, όταν αφού σου είχαν κόψει όλο το λαιμό και ήσουν με το σωλήνα της τραχειοστομίας, εσύ αγαπημένε πιστέ μου φίλε πήγαινες πάνω από ένα αναμένο τσιγάρο και με εισέπνεες από το σωλήνα. Και να μη λέμε για τον καρκίνο της ουροδόχου κύστης σου που σου προξένησα, γιατί όταν σου την αφαίρεσαν και σου φύτεψαν τους ουρητήρες στο δέρμα της κοιλιάς σου, ομολογώ ότι η μυρωδιά από τα ούρα που ξέφευγαν, χαλούσε το δικό μου άρωμα που σε κατέκλυζε καπνίζοντας το τσιγάρο σου. Ούτε να πούμε για την αρτηριοσκλήρυνση και τη γάγγραινα στα πόδια σου, που καρβουνιασμένα κούτσουρα αναγκάστηκαν να σου τα κόψουν, αλλά εσύ δεν με απαρνήθηκες ούτε πάνω στο αναπηρικό καροτσάκι σου. Θέλω να ξέρεις ότι γνωρίζω και
για τα οικονομικά σου προβλήματα και εκτιμώ ακόμα πιο πολύ τη συνεπή σου στάση. Γνωρίζω ότι προτιμάς, με πόνο ψυχής βέβαια να στερήσεις από τα παιδιά σου το ψωμί για να πάρεις τσιγάρα, τιμώντας τη φιλία μας. Βλέποντας κάθε πρωί τα μαραμένα πρόσωπά τους και ακούγοντας το βήχα τους, καταλαβαίνω ότι θυσιάζεις με πόνο ψυχής βέβαια, την υγεία τους μόνο και μόνο για να έχεις συντροφιά εμένα μέσα στο σπίτι, που το ντουμανιάζεις με την παρουσία μου, παρ' όλο που αυτό κοντεύει να τα σκάσει τα αγαπημένα σου παιδιά.
Άλλοι πάλι αφελείς θα νομίσουν ότι θέλω να σε τρομοκρατήσω. Προφανώς δεν γνωρίζουν το βάθος της φιλίας μας και ότι εθελοντικά προσφέρεται ο ένας στον άλλον. Δεν είναι εις θέση όλοι αυτοί να καταλάβουν ότι η φιλία αυτή λειτουργεί και ως πρότυπο δημοκρατικής συμπεριφοράς, αφού είναι δικαίωμα του καθενός να διαλέγει τους φίλους του και τις δοκιμασίες, που αυτές συνεπάγονται. Δοκιμασίες φιλίας, που οι άσχετοι γιατροί θα τις ονόμαζαν, άκουσον άκουσον….. "βλαβερές συνέπειες του καπνού". Η δική μας βέβαια δεν είναι μια απλή φιλία. Είναι φιλία έως θανάτου, που λένε. Καλημέρα σου αγαπημένε μου φίλε, ή μάλλον… καληνύχτα σου.

ΚΑΠΝΙΣΜΑ
Ας καπνίσουμε….μερικούς αριθμούς (Μέρος πρώτο)

Η μεγαλύτερη επιδημία του αιώνα είναι το κάπνισμα. Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (Π.Ο.Υ) ανακοίνωσε πρόσφατα ότι θεωρεί το κάπνισμα μια μεταδοτική ασθένεια που σκοτώνει. Κάθε χρόνο το κάπνισμα σκοτώνει 4,2 εκατομμύρια ανθρώπους σε ολόκληρο τον κόσμο. Μεταδίδεται μέσω της διαφήμισης, της προώθησης των προϊόντων και της χρηματοδότησης εκστρατειών, που στόχο έχουν να προσελκύσουν στο κάπνισμα νέους κυρίως ανθρώπους, με κάθε δυνατό τρόπο.
Η Π.Ο.Υ υπολογίζει ότι σήμερα υπάρχουν 1,26 δις καπνιστές στον κόσμο ή περίπου το ένα τρίτο του πληθυσμού 15 ετών και άνω. Η μεγάλη πλειονότητα των καπνιστών (περίπου 800 εκατ.) βρίσκονται στις αναπτυσσόμενες χώρες και είναι κυρίως άνδρες. Στις ανεπτυγμένες χώρες το ένα τρίτο των καπνιστών είναι γυναίκες. Είναι τραγική διαπίστωση ότι ένας στους τρεις καρκινοπαθείς είναι θύμα του καπνίσματος.
Η Π.Ο.Υ. προειδοποίησε με έκθεσή της ότι "κάθε 10 δευτερόλεπτα το κάπνισμα προκαλεί και ένα θύμα". Αν η κατανάλωση τσιγάρων συνεχιστεί με τον σημερινό ρυθμό, προβλέπεται να υπάρξουν 150 εκατ. νεκροί ως το 2020 και το 70% από αυτούς θα είναι στις αναπτυσσόμενες χώρες. Το 2030, οι ετήσιοι θάνατοι από τσιγάρο θα αυξηθούν στα 10.000.000. Θα δολοφονεί δηλ. το τσιγάρο ένα Τιτανικό κάθε 78 λεπτά. Κάθε χρόνο, μισό εκατομμύριο άνθρωποι πεθαίνουν στην Κοινότητα από τις επιπτώσεις του καπνού. Οι θάνατοι από το κάπνισμα θα αυξηθούν σημαντικά κατά τις ερχόμενες δεκαετίες καθώς οι αλλαγές στην πληθυσμιακή δομή και ο αντίκτυπος του καπνίσματος στην υγεία θα εκδηλωθούν πλήρως. Στην Κίνα, υπάρχουν σήμερα 300 εκατομμύρια άτομα άρρενος φύλου ηλικίας από 0 έως 29 ετών. Από αυτούς τα 100 εκατομμύρια, δηλαδή το ένα τρίτο θα σκοτωθούν, δηλώνει η Π.Ο.Υ, από το κάπνισμα. Η Κίνα έχει ξεκινήσει εκστρατεία με όλα τα μέσα για την απαγόρευση και περιορισμό του καπνίσματος. Η Ελλάδα είναι στις πρώτες θέσεις της θανατηφόρας επιδημίας. Στην Ελλάδα καπνίζει το 46% των ανδρών και το 28% των γυναικών. Συγκριτικά στις ΗΠΑ οι αντίστοιχες τιμές είναι 28% και 23%. Οι περισσότερες οικονομικά ανεπτυγμένες χώρες παρουσιάζουν σταδιακή μείωση στη συχνότητα του καπνίσματος, κάτι που δεν καταγράφεται στην πατρίδα μας. Αντίθετα, στις οικονομικά ενδεείς χώρες η διάδοση του καπνίσματος αυξάνεται. Ο αριθμός των καπνιστών στην Κοινότητα μειώνεται τις τελευταίες δεκαετίες, αλλά ο ρυθμός πτώσης επιβραδύνθηκε κατά τα τελευταία χρόνια. Άνω του 40% του ενήλικου πληθυσμού συνεχίζει να καπνίζει. Σε αδρά ποσοστά, 25% των θανάτων από κάπνισμα οφείλονται σε καρκίνο του πνεύμονα, 20% σε χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, 20% σε ισχαιμική νόσο των στεφανιαίων, 13% σε καρκίνους εκτός του πνεύμονα (λάρυγγας, ουροδόχος κύστη, οισοφάγος, νεφρός κτλ.) και 12% σε διάφορες αγγειακές παθήσεις.
Οι βλαπτικές συνέπειες του καπνού έχουν αποδειχθεί τα τελευταία 50 χρόνια. O καπνός του τσιγάρου περιέχει περίπου 4.000 χημικές ουσίες, μεταξύ των οποίων και 40 γνωστά καρκινογόνα. Αν το τσιγάρο είχε εφευρεθεί στην εποχή μας (όπου όλα τα προϊόντα περνούν από αυστηρούς υγειονομικούς ελέγχους), δεν θα έπαιρνε ποτέ άδεια κυκλοφορίας και χρήσης. Πολλά φάρμακα αποκλείονται από τη χρήση ή αποσύρονται μετά από πολλά χρόνια κυκλοφορίας, διότι στατιστικά προκαλούν π.χ. 5-10 θανάτους στο εκατομμύριο των χρηστών. Στην περίπτωση του καπνού μιλούμε για θανάτους όχι στο εκατομμύριο, αλλά στους 100 καπνιστές, δηλαδή για αριθμούς χιλιάδες φορές μεγαλύτερους. Στην Αγγλία η κυβέρνηση ανησυχεί για τους 120.000 πρόωρους θανάτους ετησίως από το κάπνισμα. Στις ΗΠΑ καταγράφονται 434.000 θάνατοι ετησίως, δηλ. 1200 την ημέρα ή 50 την ώρα. Το κάπνισμα στη νυχτερινή διασκέδαση είναι γένους θηλυκού. Τρία στα τέσσερα κορίτσια ηλικίας 15 έως 18 ετών και τέσσερα στα πέντε ηλικίας 18 μέχρι 25 ετών "φουμάρουν το τσιγαράκι τους" κατά τη διάρκεια της νυχτερινής διασκέδασης. Την ίδια στιγμή, τα αντίστοιχα ποσοστά στα αγόρια ηλικίας 15 έως 18 ετών είναι δύο στα τρία και ηλικίας 18 έως 25 ετών είναι τρία στα τέσσερα. Κορίτσια και αγόρια, ωστόσο, στη συντριπτική πλειονότητα τους θεωρούν ότι το κάπνισμα είναι προθάλαμος των ναρκωτικών!... Αλλά παρόλα αυτά δυσκολεύονται να το κόψουν. Οι θάνατοι λόγω καρκίνου του πνεύμονα στις γυναίκες λευκού χρώματος, μεταξύ 1950 και 2000, έχουν αυξηθεί κατά 600%. Το 1950 η συχνότητα των θανάτων αυτών ήταν 5 για κάθε 100.000 γυναίκες ενώ το 2000 αυξήθηκαν σε 35. Το 1950 ο καρκίνος του πνεύμονα ήταν υπεύθυνος για μόνο 3% του συνόλου των θανάτων στο γυναικείο πληθυσμό ενώ το 2000 το ποσοστό αυτό ανέβηκε στο 25%. Οι Έλληνες "φουμάρουν" 1,5 δις πακέτα τον χρόνο. Κάθε χρόνο σημειώνονται 5.000 νεκροί στην Ελλάδα από τον καρκίνο του πνεύμονα. Ο καρκίνος του πνεύμονα, η πρώτη αιτία θανάτου στους άνδρες, αφανίζει κάθε χρόνο στη χώρα μας τον πληθυσμό μια μικρής πόλης. Ο καρκίνος του πνεύμονα δεν κάνει διακρίσεις σε άνδρες και γυναίκες. Μέχρι τώρα ήταν ή πρώτη αιτία θανάτου στους άνδρες, αλλά τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι σύντομα η νόσος αυτή θα αποτελεί την κυριότερη αιτία θανάτου και στις γυναίκες, ξεπερνώντας, ακόμη και τον καρκίνου του μαστού. Τα οκτώ από τα δέκα παιδιά μεγαλώνουν μέσα στον καπνό. Μόνο το 25% των παιδιών στη χώρα μας μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον ελεύθερο από καπνό τσιγάρων. Τα παιδιά - παθητικοί καπνιστές έχουν τρεις φορές περισσότερες πιθανότητες να παρουσιάσουν προβλήματα στο ανώτερο αναπνευστικό, ενώ επιβαρύνεται ιδιαίτερα η κατάστασή τους στην περίπτωση που παρουσιάζουν σοβαρότερα προβλήματα στο κατώτερο αναπνευστικό, όπως άσθμα και πνευμονία. Βρετανοί ερευνητές χτυπούν "συναγερμό" για τους άνδρες. Εάν είναι καπνιστές των 20 τσιγάρων την ημέρα, η αλλοίωση στο σπέρμα τους μπορεί να γίνει αιτία να αποκτήσουν παιδιά με προδιάθεση για καρκίνο. Σύμφωνα με τις έρευνες, τα παιδιά με πατέρα καπνιστή θα παρουσιάσουν καρκίνο κατά 42% περισσότερο από τα παιδιά των μη καπνιστών.

ΜΙΚΡΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΙΚΡΑ
Επένδυση σε γη
Γράφει ο Σταύρος Τραγάρας

Τώρα που παραδόθηκε το τμήμα προς Ελευσίνα της Αττικής οδού και διευκολύνθηκε πολύ η μετακίνησή μας, πήξαμε σε δημοσιεύματα για την αξία που θα πάρουν τα χωράφια γύρω από αυτήν και ποιες περιοχές θα αναβαθμιστούν και πού αξίζει κανείς να επενδύσει σε…γη και ότι μεγάλες εταιρείες οικοδομικές κλπ είχαν προβλέψει αυτή την άνοδο της αξίας και είχαν αγοράσει τεράστιες εκτάσεις, κ.ο.κ. Αυτή η λεγόμενη ανάπτυξη δε φαίνεται ότι θα αφήσει τίποτα ανέπαφο και παρθένο, αυτή η καταστροφή της φύσης φαίνεται ότι δεν έχει τελειωμό. Τα χωράφια θα γίνουν κτίρια τέρατα, οι βοσκότοποι θα γίνουν "ιδιοκτησίες" εταιρειών. Όλη η κουλτούρα της Νέας Εποχής δεν φαίνεται να προωθεί την εργασία σαν μέσον επιβίωσης, αλλά την ιδιοκτησία και τον ευκαιριακό πλουτισμό. Τη γη που μας εξέθρεψε ως ανθρώπινο γένος εκατομμύρια χρόνια τώρα, τη ρημάζουμε και τη λεηλατούμε. Δεν τη σεβόμαστε σα Γαία - Μάνα, αλλά την πουλούμε, την αγοράζουμε και την εκμεταλλευόμαστε σαν πόρνη. Τα τελευταία πενήντα χρόνια έγιναν τόσες καταστροφές στο περιβάλλον παγκοσμίως, όσες δεν είχαν γίνει εκατομμύρια χρόνια. Ενώ τα σκεφτόμουν αυτά, βρήκα ένα θαυμάσιο κείμενο που πάει γάντι στην περίπτωση. Σας το παραθέτω χωρίς σχόλια, όπως είναι: Το 1854 ο Μεγάλος Λευκός Αρχηγός στην Ουάσιγκτον (ο Φράνκλιν Πηρς, Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών) πρότεινε να αγοράσει μια μεγάλη ζώνη από τις εκτάσεις των Ινδιάνων και υποσχέθηκε να δημιουργήσει μια περιοχή ελεγχόμενης εγκατάστασης για τον ινδιάνικο λαό. Η απάντηση του Αρχηγού των Ινδιάνων του Σηάτλ, που δημοσιεύουμε εδώ ολόκληρη, θεωρήθηκε ως η πιο ωραία και πιο ουσιαστική διακήρυξη που έγινε ποτέ για το περιβάλλον:
ΠΩΣ ΜΠΟΡΕΙΤΕ Ν' ΑΓΟΡΑΣΕΤΕ ή να πουλήσετε τον ουρανό ή τη ζεστασιά της γης. Η ιδέα μας φαίνεται περίεργη επειδή ακριβώς δεν μας ανήκουν η δροσιά του αέρα και η διαύγεια του νερού, πώς είναι δυνατό να τα αγοράσετε;
Κάθε κομμάτι αυτής της γης είναι ιερό για το λαό μου. Κάθε βελόνα του λαμπερού πεύκου, κάθε αμμουδερή κοίτη ποταμού, κάθε κομματάκι ομίχλης μέσα στα σκοτεινά δάση, κάθε ξέφωτο και κάθε βούισμα εντόμου είναι ιερό στη μνήμη και στην εμπειρία του λαού μου. Οι χυμοί που τρέχουν μέσα στα δέντρα μεταφέρουν τις μνήμες του ερυθρόδερμου ανθρώπου.
Οι νεκροί των λευκών ανθρώπων ξεχνούν τον τόπο που γεννήθηκαν όταν πάνε περίπατο μέσα στα άστρα. Οι δικοί μας νεκροί δεν ξεχνούν ποτέ αυτή την υπέροχη γη γιατί είναι η μητέρα του ερυθρόδερμου ανθρώπου. Είμαστε ένα μέρος της γης. Κι αυτή πάλι, ένα κομμάτι από μας. Το ελάφι, το άλογο, ο μεγάλος αετός, είναι οι αδελφοί μας. Τα βράχια στους λόφους, το πράσινο χρώμα των λιβαδιών, η ζεστασιά του πόνου και ο άνθρωπος, όλα ανήκουν στην ίδια οικογένεια.
Γι αυτό και όταν ο Μεγάλος Αρχηγός στην Ουάσιγκτον μας παραγγέλνει ότι θέλει ν' αγοράσει τη γη μας, ζητάει πολλά από μας.
Αυτό το πεντακάθαρο νερό που κυλά στα ρυάκια και στα ποτάμια δεν είναι μόνο νερό, αλλά και το αίμα των προγόνων μας. Αν σας πουλήσουμε γη πρέπει να θυμάστε ότι είναι ιερή και ότι κάθε αντανάκλαση στο καθαρό νερό των λιμνών μιλά για τα γεγονότα και τις μνήμες της ζωής του λαού μου. Ο ψίθυρος του νερού είναι η φωνή του πατέρα του πατέρα μου.
Ξέρουμε ότι ο λευκός άνθρωπος δεν καταλαβαίνει τα ήθη μας. Ένα κομμάτι γης μοιάζει σ' αυτόν μ' ένα οποιοδήποτε άλλο κομμάτι, γιατί είναι ένας ξένος που έρχεται μέσα στη νύχτα και παίρνει απ' τη γη αυτό που έχει ανάγκη. Η γη δεν είναι ο αδελφός του, αλλά ο εχθρός του και μόλις την κυριεύσει, πηγαίνει μακρύτερα. Εγκαταλείπει τους τάφους των προγόνων του κι αυτό δεν τον ενοχλεί. Παίρνει τη γη απ' τα παιδιά του και αυτό δεν τον ενοχλεί. Ο τάφος των προγόνων του και η κληρονομιά για τα παιδιά του πέφτουν στη λήθη. Συμπεριφέρεται στη μητέρα του, τη γη και στον αδελφό του τον ουρανό, σα να ήταν πράγματα που αγοράζονται, που λεηλατούνται, που πουλιούνται, όπως τα πρόβατα ή τα λαμπερά μαργαριτάρια. Η απληστία του θα καταβροχθίσει τη γη και δεν θα αφήσει πίσω της παρά μια έρημο.
Δεν ξέρω τίποτα. Τα ήθη μας είναι διαφορετικά από τα δικά σας. Η όψη των πόλεών σας προξενεί κακό στα μάτια των ερυθρόδερμων ανθρώπων. Αλλά αυτό μπορεί και να οφείλεται στο ότι ο ερυθρόδερμος είναι άγριος και δεν καταλαβαίνει.
Ο αέρας είναι πολύτιμος για τον ερυθρόδερμο, γιατί όλα τα πράγματα μοιράζονται την ίδια αναπνοή - τα ζώα, τα δέντρα, ο άνθρωπος μοιράζονται όλοι την ίδια ανάσα. Ο λευκός άνθρωπος δεν φαίνεται να δίνει σημασία στον αέρα που αναπνέει. Σαν ένα άνθρωπο που θέλει πολλές μέρες για να πεθάνει, είναι αδιάφορος για τη δυσοσμία.
Είμαι ένας άγριος και δεν γνωρίζω άλλον τρόπο ζωής, είδα κάπου χίλια αγριοβούβαλα να σαπίζουν στο λιβάδι, εγκαταλειμμένα από τον λευκό άνθρωπο, που τα είχε χτυπήσει μ' ένα τραίνο που περνούσε από εκεί. Τι είναι ο άνθρωπος χωρίς τα ζώα; Αν εξαφανίζονταν όλα τα ζώα, ο άνθρωπος θα πέθαινε από μια μεγάλη πνευματική ερημιά. Γιατί αυτό που συμβαίνει στα ζώα, σε λίγο συμβαίνει και στον άνθρωπο. Όλα τα πράγματα είναι αλληλένδετα.
Πρέπει να διδάξετε στα παιδιά σας ότι το χώμα που πατούν έχει γίνει από τις στάχτες των προγόνων μας. Διδάξτε στα παιδιά σας, αυτό που διδάξαμε κι εμείς στα δικά μας, ότι η γη είναι η μητέρα μας. Ό, τι συμβαίνει στη γη συμβαίνει και στους γιους της γης. Ξέρουμε τουλάχιστον αυτό: η γη δεν ανήκει στον άνθρωπο, ο άνθρωπος ανήκει στη γη. Αυτό το ξέρουμε.
Ακόμα κι ο λευκός άνθρωπος δεν μπορεί να απαλλαγεί από την κοινή μοίρα. Βέβαια, ίσως είμαστε αδέλφια. Αυτό θα το δούμε. Ένα πράγμα που ξέρουμε εμείς - και που ο λευκός άνθρωπος θα ανακαλύψει ίσως κάποτε - είναι ότι ο Θεός μας είναι ο ίδιος Θεός. Ίσως να σκέφτεστε να τον αποκτήσετε τώρα, όπως θέλετε να αποκτήσετε τη γη μας, αλλά δεν μπορείτε. Είναι ο Θεός του ανθρώπου και το έλεός του είναι το ίδιο και για τον λευκό και για τον ερυθρόδερμο άνθρωπο…

ΜΙΚΡΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΙΚΡΑ
Σπουργίτια και άνθρωποι
Γράφει ο Σταύρος Τραγάρας
"Η γαρ φύσις αγωγός εστιν αφ' εαυτής προς το καλόν" ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΥ (Ηθικά 333 Β)

Στη βεράντα του σπιτιού μου τα τελευταία χρόνια, τους χειμερινούς κυρίως μήνες, έχουμε βάλει ένα πιατάκι με σιτάρι για να έρχονται τα πουλιά να τρώνε. Κι όταν λέμε πουλιά εννοούμε τα σπουργίτια, αφού μόνο αυτά έρχονται. Σύμβολο του αδύναμου, του φτωχού, αυτού που τουρτουρίζει από το κρύο, το σπουργίτι, έτσι έχει περάσει και έτσι έχει συνειρμικά συνδεθεί στο μυαλό μας. Όμως το σπουργίτι είναι κάτι περισσότερο από αυτό. Πρώτα πρώτα είναι από τα λίγα πουλιά, που αν και άγριο, ζει με τον άνθρωπο. Όχι μόνο στην ύπαιθρο και την επαρχία, αλλά και μέσα στις πόλεις. Τις φωλιές του τις φτιάχνει συνήθως κάτω απ' τα κεραμίδια των στεγών. Κατεβαίνει στις αυλές για να τσιμπολογήσει, προσγειώνεται σε βεράντες, κουρνιάζει όταν κάνει κρύο κάτω από τέντες ή σε άλλα απάνεμα μέρη του σπιτιού. "Ως στρουθίον μονάζον επί δώματος". Είναι λοιπόν πολύ φιλικό προς τον άνθρωπο. Επίσης είναι κοινωνικότατο προς τα άλλα σπουργίτια, αφού συνήθως ζει κατά αγέλες. Αυτό δεν φαίνεται τόσο καλά στις πόλεις αλλά στην ύπαιθρο πολλές φορές τα σμήνη των σπουργιτιών είναι σαν πυκνό σύννεφο. Μπορούμε να πούμε ότι είναι και υπέρ της…. κοινοκτημοσύνης. Οι φωλιές που κάνουν στα δέντρα είναι τεράστιες, σαν στρογγυλές χουρχουρένιες μπάλες, μια αγκαλιά η κάθε μια, τις φτιάχνουν πολλά σπουργίτια μαζί και εκεί μέσα γεννούν και εκκολάπτουν τα αυγά τους, όλα μαζί, με τρόπο κοινοβιακό. Tο σπουργίτι είναι και διεκδικητικό, αλλά συγχρόνως πολύ περήφανο. Αν ξεχάσω καμμιά φορά να τους βάλω σταράκι, κάθονται πάνω στα κάγκελα της βεράντας και καλούν με επιμονή με εκείνα τα χαριτωμένα τσιριχτά τους. Δεν τρώνε όμως οτιδήποτε τους βάλεις. Μια φορά που είχε τελειώσει το σιτάρι και τους έβαλα ρύζι, ούτε που το ακούμπησαν. Ούτε ακουμπούν το βρεγμένο σιτάρι, το θέλουν τελείως στεγνό και καθαρό. Τα σπουργίτια είναι απολύτως ανεξάρτητα. Μόλις φτιάξει ο καιρός και μπορούν να βρουν μόνα τους την τροφή τους, ούτε που πλησιάζουν στη βεράντα. Τα σπουργίτια είναι όμως και γενναία. Σας παραθέτω ένα μικρό απόσπασμα από τον μεγάλο συγγραφέα Τουργκιένιεφ: "Γύριζα απ' το κυνήγι…. Το σκυλί έτρεχε μπροστά μου. Άξαφνα τα βήματά του έγιναν πιο αργά και φαινόταν σα να παραμόνευε κάτι. Κοίταξα καλά και είδα ένα σπουργιτάκι με κιτρινωπό χρώμα κοντά στο ράμφος του και με πούπουλο στο κεφαλάκι του. Είχε πέσει απ' τη φωλιά του. Ο αγέρας κουνούσε δυνατά τις σημύδες του κήπου…..Το σκυλί μου αργά - αργά πλησίαζε το σπουργιτάκι, όταν άξαφνα από ένα κοντινό δέντρο ξεπετάχτηκε ένα γέρικο σπουργίτι με μαύρο το στήθος του κ' έπεσε σαν μια πέτρα ακριβώς μπροστά στο μούτρο του σκύλου μου. Παραμορφωμένο, με φουντωμένα τα φτερά του και μ' απελπισμένη και γεμάτη λύπη φωνή πήδησε μια - δυο φορές μπροστά στ' ανοιχτό στόμα του σκύλου. Το γέρικο σπουργίτι όρμησε να γλιτώσει το παιδί του. Όλο του το σωματάκι σπαρταρούσε από φρίκη, η φωνούλα του αγρίεψε και βράχνιασε, ήταν έτοιμο να πεθάνει, να θυσιαστεί! Ο Τρεζόρ, ο σκύλος, σταμάτησε κι έκανε πίσω, καθώς φαίνεται κι αυτός αναγνώρισε τη δύναμη. Βιαστικά φώναξα το ντροπιασμένο σκυλί κι έφυγα απ' αυτόν τον τόπο, γεμάτος ευλάβεια". Σας παρουσιάζω και ένα παραμυθάκι - παραβολή, που έχει το σπουργίτι σαν εκφραστή της αλληλεγγύης, που πρέπει να δείχνουν όλοι μεταξύ τους: "Υπήρχε ένα σπουργιτάκι που, όταν άκουγε τη βροντή της θύελλας, ξάπλωνε στη γη και σήκωνε τα μικροσκοπικά πόδια του προς τον ουρανό. Γιατί το κάνεις αυτό;Το ρώτησε μια αλεπού. Για να προστατέψω τη γη, που έχει τόσα ζωντανά πλάσματα, απάντησε το σπουργιτάκι. Σηκώνω τα πόδια μου για να συγκρατήσω τον ουρανό, σε περίπτωση που φανούμε άτυχοι και ο ουρανός πέσει πάνω μας. Τα καχεκτικά ποδαράκια σου να συγκρατήσουν τον απέραντο ουρανό; Ρώτησε με απορία και ειρωνεία η αλεπού. Ο καθένας εδώ κάτω στη γη έχει το δικό του κομμάτι ουρανού να συγκρατήσει, απάντησε το σπουργίτι".
Όταν είμαστε παιδιά τα κυνηγούσαμε τα σπουργίτια. Φτιάχναμε παγίδες με χοντρό σύρμα που το αφαιρούσαμε, τα διαβολόπαιδα, από τα συρματοπλέγματα που είχαν οι φράχτες. Επειδή μια παγίδα χρειάζεται και ελατήριο, αυτό το προμηθευόμαστε από το ατσάλινο άκαμπτο σύρμα που είχαν μέσα τα παλιά ελαστικά των ποδηλάτων, που τα βρίσκαμε, τα ξεκοιλιάζαμε, παίρναμε το σύρμα, τη λεγόμενη σούστα, και φτιάχναμε τις παγίδες. Τις παγίδες τις στήναμε στα φρεσκοοργωμένα χωράφια, τις σκεπάζαμε με λίγο χώμα, για δόλωμα δε είχαμε ένα κόκκο σιταριού που με περισσή τέχνη τον δέναμε με μια κλωστίτσα στην παγίδα. Το πουλί έβλεπε το σιτάρι, το τσιμπούσε, αυτό προκαλούσε απότομο κλείσιμο της παγίδας και το άμοιρο σπουργίτι πιανόταν από το λαιμό. Επίσης τα κυνηγούσαμε τη νύχτα. Πηγαίναμε με σύνεργα ένα φακό και τη σφεντόνα. Τα δύστυχα τα πουλιά εύρισκαν ακαριαίο θάνατο στον ύπνο τους. Αν ήταν χειμώνας και είχε πολύ αέρα, τα σπουργίτια κούρνιαζαν χαμηλά και τα πιάναμε με τα χέρια. Μετά τα μαδούσαμε, τα τακτοποιούσαμε, τα ψήναμε πάνω στα κάρβουνα του μαγκαλιού και τα απολαμβάναμε ως εκλεκτό μεζέ. Αυτό μπορεί να φαίνεται βάρβαρο τώρα, αλλά σε εκείνα τα χρόνια, δεν φαινόταν καθόλου έτσι. Από όλη αυτή την παιδική κυνηγετική εμβαπτιστική εμπειρία μου έχουν μείνει ανεξίτηλα μέσα μου, τα βραδυνά κελαϊδίσματά τους πάνω στα δέντρα πριν κουρνιάσουν, καθώς και η πάλη των κλαδιών με το δυνατό αέρα. Δέντρα χωρίς πουλιά να κελαϊδούν πάνω τους, ή αέρας χωρίς δέντρα να ανεμοδέρνονται, δεν σημαίνουν τίποτα απολύτως. Την ώρα που γράφω αυτές τις γραμμές, είναι πρωί, ο αέρας έξω βάλθηκε να ξεριζώσει τα δέντρα, το κρύο είναι δυνατό, οι φίλοι μου τα σπουργίτια ήρθαν στη βεράντα και με χαιρετούν με τις φωνούλες τους, ενώ στα πρωινά τηλεοπτικά παράθυρα φάνηκαν τα πρώτα πρόσωπα της….επερχόμενης εκλογικής μάχης και ακούγονται ήδη οι πρώτες ποδοσφαιροκομματικές κοινοτυπίες με αρκετή δόση σκανδαλοπαχτολογίας. Σε λίγο πρέπει να ετοιμαστώ για τη δουλειά. Τι κρίμα να μην μπορεί κανείς να δραπετεύσει για τη δική του νοητή πόλη των πουλιών, τη δική του Νεφελοκοκκυγία, όπως έκαναν χιλιάδες χρόνια πριν οι ήρωες του Αριστοφάνη, οι Αθηναίοι Πεισέταιρος και Ευελπίδης, αηδιασμένοι από τη δικομανία και την ανοησία, που είχε κυριεύσει τους συμπατριώτες τους. Να φτιάξει, λέει, κανείς την ιδανική πόλη μεταξύ θεών και ανθρώπων, εκεί όπου οι πολίτες θα έχουν την ωριμότητα, την καλοσύνη και την ανιδιοτέλεια των φτωχών πετεινών του ουρανού.

ΜΙΚΡΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΙΚΡΑ Το κουρείο
Γράφει ο Σταύρος Τραγάρας


"Θα το αφήκω το κουρείο μου όπως είναι".

Δήλωση του Σιφνιού κουρέα Ζήση Ραφελέτου, μετά από φιλική παραίνεση του πρώην πρωθυπουργού, να εκσυγχρονίσει το κουρείο του.

Τι κάνει κάποιος, όταν ο κουρέας που τον κούρευε για χρόνια, βγαίνει στη σύνταξη; Αν είναι θιασώτης της αυτονόητης καθημερινότητας πάει στον παραδίπλα. Εμ τι, θα ψάχνει για κουρείς με…περγαμηνές; Αν όμως το χούι του είναι να κάνει τα "πανεύκολα", "πανδύσκολα", αν ο κουρέας του εστιάζεται στον ίδιο γυάλινο πύργο, που συχνάζουν τα ιερά και τα όσια της…φυλής, τότε το πράγμα δεν είναι τόσο απλό. Αν δε ο γυάλινος πύργος που λέγαμε, πρέπει να είναι σώνει και καλά ένα κουρείο παλαιού τύπου, τότε τα πράγματα γίνονται ακόμα πιο περίπλοκα, αφού τα κουρεία αυτά χάθηκαν ως "άραιος, άφωνος καπνός", κατέχουν δε τον ίδιο βαθμό σπανιότητος με τα άντρα των γοητρίδων. Γνωρίζετε ότι η Νέα Φιλαδέλφεια, παραδείγματος χάριν, διαθέτει τριάντα εφτά κομμωτήρια και ένα μόνον κουρείο; Αυτή είναι γνώση που την κατέκτησα με τον ιδρώτα του προσώπου μου κι αφού ποδοκόπησα για δύο ολόκληρα πρωινά σε όλη τη συνοικία. Αν μια λεξικογραφική αποκωδικοποίηση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι: "κουρεία και κουρείον, τόπος εν ώ κουρεύονται", τότε τα σύγχρονα κομμωτήρια με τις τζαμαρίες, τις λεκάνες, τις λουστραρισμένες τιφεμπάχιες και τα αποστειρωμένα φερσίματα, είναι ότι πρέπει. Αν όμως "κουρείον" βωμός εν ώρα καύσεως, όπου ιερουργεί ο κουρεύς - κουρεώτης κατά την Κουρεώτιδα, "Κουρεώτις δε εορτή, των Απατουρίων, εν ή κούροι αποκειρόμενοι εις τους φράτορας εγγράφονται", τότε κουρείο παλαιό ψάξε, ιχνηλατώντας την τρίβον της διαισθήσεως. Έτσι δεν θα είσαι πολίτης άγνωστος, αλλά μεμυημένος, πρόσωπο, συμμέτοχος τελετουργίας θαυμαστής, καλπάζοντας τον ατέλειωτο δρυμό της φαντασίας. Και της νοσταλγίας.
Όταν ξεφύτρωσε μπροστά στα μάτια μου το μοναδικό κουρειάκι της Φιλαδέλφειας, το περιεργάστηκα ταχέως. Ο κουρέας γηραλέος και καμπουράκος, δε μου γέμισε το μάτι. Κοντοστάθηκα λίγο, αυτός έπιασε στο φτερό τη διστακτικότητά μου παρ' όλο που ήταν απασχολημένος με πελάτη. Αμέσως σαν να μετείχε σε όμιλο δεξιοτεχνίας μετατράπηκε στον Τζο τον ψαλιδοχέρη. Μπήκα.
Κουρείο γνήσιο, παλαιικό. Με το άρωμά του στον αέρα, κολώνια λεμόνι, με την πολυθρόνα του με την ψάθα, με τις φτηνές καφετιές φορμάικές του, με τους ξεπετσωμένους τοίχους του, με την πούδρα "Σπλέντιντ", με τα λεπτά μακριά ψαλίδια του, με το κασετόφωνο στην πρίζα να παίζει σιγανά ρεμπέτικα, με κολλημένες παντού φωτογραφίες και αφίσες της ΑΕΚ, από το Νεστορίδη, τον Καραφέσκο και τον Παπαϊωάννου, ως τον Τσιάρτα και το Νικολαΐδη.
"Μυρωδιά από απύρι
φύκια στον άμμο
και γιαλαστιβιές
στον καρσιλαμά της πλατέας".
Ω κουρείο, κάστρο άπαρτο, των μνημών και των συγκινήσεων. Κουρείο γνώριμο, σαν τα παλιά κουρεία του χωριού μου. Κουρεία αυτόνομα ή σε μια γωνιά ενός καφενείου. Κουρεία - εκκλησίες του Δήμου, της σύναξης της μορλαδίας αλλά και της γερουσίας, όπου πήγαιναν χέρι - χέρι "το αιδήμον και το αρρενικόν", "το σέβας και ο μώμος". Όπου οι ποδοσφαιρικές ομάδες ήταν θρησκείες, τα πολιτικά γενικόλογα και ως εκεί που δεν ενοχλούσαν, τα πειράγματα λεπτά και με αμφίδρομη ισορροπία, ο αλληλοσεβασμός δεδομένος και το κουτσομπολιό τέχνη και επιστήμη μεγάλη, πηγή γνώσης και όχι ξεπεσμού και κατινιάς. Κουρείο της μαγγανείας, που μετατρέπεις τους απόντες σε παρόντες. Κουρεία του Φωκίωνα, του Χαραλάμπη, του Κόμνα, του αδερφού μου του Βασίλη.
"…Μάταια όσα κοντάρια και να κρύψεις
αφέντη σκοτεινέ
αφέντη τριτοξάδερφε
εδώ είν' δικός μας τόπος
τις τρομερές Φορκίδες τις νικήσαμε
στον Πόντο προ πολλού…"
Και μου φάνηκε, λέει, πως ήταν το κουρείο του αδικοχαμένου στα καράβια αδερφού μου. Και μου φάνηκε, λέει, πως ήταν εκεί ο άλλος αδικοχαμένος ο Μιχάλης και κουβέντιαζαν για την ΑΕΚ. Οι μόνοι ΑΕΚτζήδες σε όλο το χωριό. Και μου φάνηκε, λέει, πως ήταν εκεί όλοι όσοι έφυγαν για πάντα, γέροντες και νεότεροι. Κι όσοι έριξαν πέτρα πίσω τους και τους κατάπιαν οι Αυστράλιες και οι Αμερικές. Ε καημένα παιδιά. Γεννηθήκατε κάπως πρώιμα. Τότε που οι άντρες εργάζονταν στα χωράφια, στα γιαπιά, στα καράβια. Τώρα γίνονται "συμβασιούχοι" ή κατατάσσονται οπλίτες "στις ένοπλες δυνάμεις". Ο εκφυλισμός μιας ράτσας.
"Η ευγενής όψη και το παράστημα
αντηλλάγησαν με τις πληρωμένες θέσεις στο θέατρο
και οι διφρηλάτες των κάμπων
επιφορτίστηκαν με την περιφορά δίσκου
στις εκκλησίες δολερών οφθαλμών".
Κουρείο της γλίσχρας αμοιβής, μα και της μεγάλης τέχνης. Της ταπεινής συναγροίκησης μα και της τεχνήεσσας καθοδήγησης. Σχολειό και ιερό μαζί. Πέτρινο οχυρό στους κέρινους καιρούς. Οι τελευταίοι σου κουρείς, σκονισμένοι πολεμιστές επί των επάλξεων σαλεύουν τα ψαλίδια τους κατά το χρέος. Κουρείο, καταφύγι των στερνών τρομιζάμενων αλαφροΐσκιωτων, σκηνοποιών στην έρημο, που ξέφυγαν τον νεοτερικό πολτό. Κουρείο με τον καντρένιο καθρέφτη σου, με τη γαλάζια ομίχλη των καπνών, το φώτισμα στο κέντρο σαν το λαμπογυάλι που ξεκάπνισε η μάνα μου. Τριάντα χρόνια η αφίσα της Ζωής Λάσκαρη με το μαγιώ, απ' το "Φαντάζιο", πάνω στην πόρτα, σαν χτες και σαν προχτές. Πόσα καλά παιδιά διάβηκαν την πόρτα της ζωής, νωρίς, σ' αυτά τα τριάντα χρόνια, στη μάχη τους με τους λογής - λογής Εγχειρογάστορες του κόσμου!
"Τα καλά παιδιά
πικροκαρδίζουν πολύ τις μάνες τους
που όλο είναι φευγάτα
αλλά τι φταίνε κι αυτά
αφού τους φέρνει λιγοθυμιά
η μυρωδιά απ' το αγιόκλημα
δίπλα στην πόρτα.
Τα καλά παιδιά
όλο και λιγοστεύουν πια
πρέπει να ψάξει κανείς πολύ για να τα βρει
αν τα θέλει".
Όλο και λιγοστεύουν, σαν τα παλιά κουρεία.
Απ' το κασετόφωνο ακούστηκε η φωνή της Σωτηρίας Μπέλου: "Άντε σαν πεθάνω στο καράβι…."
-Ορίστε κύριε καθίστε, είναι η σειρά σας. Από δω είστε; Δεν σας έχω ξαναδεί…

Αθάνατη διπλωματική των κουρέων….Μη φοβάσαι φίλε μου κουρέα .…Τώρα που βρήκα το κουρείο σου, δεν το χάνω. Έχουμε καιρό να πούμε πολλά. Μια φορά το μήνα τουλάχιστον θα έρχομαι για προσευχή και κατάνυξη στο ιερό κουρείο σου.

ΚΑΠΝΙΣΜΑ
Ας καπνίσουμε….μερικούς αριθμούς (Μέρος δεύτερο)


Ένας άνδρας καπνιστής χάνει κατά μέσο όρο 13,2 χρόνια ζωής και μια γυναίκα καπνίστρια 14,5 χρόνια ζωής. Οι καπνιστές που κόβουν το κάπνισμα πριν τα 35 αποφεύγουν κατά 90% τους κινδύνους υγείας, που αντιμετωπίζει ένας καπνιστής. Καπνιστές που κόβουν το κάπνισμα πριν τα 50 μειώνουν στο μισό τον κίνδυνο να πεθάνουν τα επόμενα 15 χρόνια, συγκρινόμενοι με αυτούς που συνεχίζουν. Οι χρόνιοι καπνιστές κερδίζουν με τη διακοπή του καπνίσματος 3 χρόνια ζωής περισσότερο. Ένας υπερτασικός που καπνίζει 1 πακέτο τσιγάρα την ημέρα, θα ελαττώσει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο κατά 35-40% εάν διακόψει το κάπνισμα. Τα οφέλη για το καρδιαγγειακό σύστημα, μετά από τη διακοπή του καπνίσματος, επιτυγχάνονται σε σύντομο χρονικό διάστημα. Έτσι ο κίνδυνος για στεφανιαία νόσο των καπνιστών που διέκοψαν το κάπνισμα θα είναι μετά από 3 χρόνια ίδιος με τον κίνδυνο αυτών που δεν κάπνισαν ποτέ. 'Ενας καπνιστής έχει 2 ή και 3 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να πάθει έμφραγμα από έναν μη καπνιστή. Οι καπνιστές παρουσιάζουν θνησιμότητα διπλάσια από τους μη καπνιστές. Το πεπτικό έλκος είναι 117 φορές συχνότερο στους καπνιστές, παρά στους μη καπνιστές. Το κάπνισμα θεωρείται ο σπουδαιότερος παράγοντας κινδύνου για τον καρκίνο του πνεύμονα, o oποίος είναι 10 φορές συχνότερος στους καπνιστές, από ό,τι στους μη καπνιστές. Ο δε κίνδυνος αυξάνει, όσο αυξάνει η ποσότητα και η διάρκεια του καπνίσματος. Ο καπνιστής έχει 3-6 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να πάθει καρκίνο του λάρυγγα. Ο κίνδυνος είναι 4-7 φορές μεγαλύτερος για καρκίνο της στοματικής κοιλότητας και 2 φορές μεγαλύτερος για καρκίνο του ρινοφάρυγγα και για καρκίνο του οισοφάγου. Το κάπνισμα στη διάρκεια της εγκυμοσύνης ευθύνεται για το 20-30% των περιπτώσεων νεογνών με χαμηλό βάρος γέννησης (λιποβαρή νεογνά), για το 14% των πρόωρων τοκετών και για το 10% των βρεφικών θανάτων. Οι καπνιστές έχουν δύο έως έξι φορές περισσότερες πιθανότητες να καταλήξουν λόγω αιφνίδιου καρδιαγγειακού ή εγκεφαλικού επεισοδίου σε σχέση με τους μη καπνιστές Ένας καπνιστής που εμφανίζει έμφραγμα του μυοκαρδίου και συνεχίζει να καπνίζει μετά το επεισόδιο έχει εξαπλάσιες πιθανότητες να υποστεί και δεύτερο έμφραγμα. Κάθε χρόνο στη χώρα μας, η ηρωίνη ευθύνεται για το θάνατο 300 περίπου νέων, τη στιγμή που οι θάνατοι από το κάπνισμα ανέρχονται στους 16,5 χιλιάδες. Η νικοτίνη είναι τόσο εθιστική όσο και η ηρωίνη ή η κοκαΐνη. Το ποσό των 6 δισεκατομμυρίων δολαρίων ξοδεύεται παγκοσμίως μόνο για μηνύματα που εξυμνούν τον καπνό. Το 90% του συνόλου των καπνιστών έχει την πρώτη του επαφή με το τσιγάρο πριν τα 19 του χρόνια. Οι μισοί συστηματικοί καπνιστές χάνουν τη ζωή τους από το κάπνισμα. Το ένα τέταρτο από αυτούς πεθαίνει 15 χρόνια νωρίτερα σε σχέση με μη καπνιστές. Σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε σε 6.206 μαθητές Γυμνασίου και Λυκείου όλης της χώρας επισημάνθηκε ότι τρεις στους δέκα δοκιμάζουν τσιγάρο από την ηλικία των 13 ετών, ενώ περισσότεροι από τους μισούς έφηβους καπνιστές καταναλώνουν πάνω από το μισό πακέτο την ημέρα. Το 65% των μαθητών αρχίζει το κάπνισμα έπειτα από παρότρυνση φίλων ή συμμαθητών, ενώ το 27% δοκιμάζει το τσιγάρο από περιέργεια. Σε αρκετές χώρες, ο μέσος όρος ηλικίας που ξεκινάει κάποιος το κάπνισμα είναι τα 15 έτη. Όταν καπνίζουν και οι 2 γονείς, καπνίζει και το 80% των παιδιών. Όταν καπνίζει ο ένας γονιός, καπνίζει το 50% των παιδιών. Όταν κανείς από τους γονείς δεν καπνίζει, καπνίζει μόνο το 10% των παιδιών. Kαπνίζουμε τις συντάξεις των συνταξιούχων του Δημοσίου ή τον προϋπολογισμό του υπουργείου Eθνικής Aμυνας. Διότι, όπως προκύπτει από έρευνα του IOBE, το 2000 οι Eλληνες ξόδεψαν 3,1 δισ. ευρώ (1,06 τρισ. δρχ.) για να καπνίσουν 32,1 δισ. τσιγάρα. Πολύ απλά αυτό σημαίνει ότι ξόδεψαν για τσιγάρα τον προϋπολογισμό του υπουργείου Aμυνας για το 2002, που ήταν 3,18 δισ. ευρώ, ή κάτι λιγότερο από τις συντάξεις του Δημοσίου που είναι 3,44 δισ. ευρώ. Ή ότι "φούμαραν ακριβώς το ποσό που υπολογίζει να εισπράξει το κράτος από μη φορολογικά έσοδα (3,11 δισ. ευρώ). Στην Ελλάδα ο βαρύς καπνιστής ξοδεύει περίπου το 40% του επιδόματος ανεργίας ή το 30% του κατώτατου μισθού.
Υπολογίζεται ότι 8.000 έως 26.000 παιδιά αναπτύσσουν άσθμα κάθε χρόνο στις ΗΠΑ λόγω καπνίσματος, (μητέρες που καπνίζουν 10 τσιγάρα ημερησίως). Κάθε χρόνο καταγράφονται περίπου 3.000 θάνατοι από καρκίνο του πνεύμονα, ανάμεσα σε ανθρώπους που εκτέθηκαν σε περιβάλλον καπνιστών. Στην Αμερική, το παθητικό κάπνισμα υπολογίζεται σαν η τρίτη σημαντικότερη αιτία θανάτου σε παιδιά ηλικίας κάτω των 5 ετών. Το κάπνισμα από μόνο του προκαλεί περισσότερους θανάτους απ' ότι το σύνολο των παρακάτω: AIDS, κατάχρηση αλκοόλ, οδικά ατυχήματα, χρήση παράνομων ουσιών, αυτοκτονίες. Το 42% των ενηλίκων της Ε.Ε. είναι καπνιστές. Υπολογίζεται ότι 1,26 δις άνθρωποι καπνίζουν. Το 2030 το νούμερο θα φτάσει στο 1,6 δις. Το 2030 μόνο το 15% των καπνιστών θα ζει στις ανεπτυγμένες χώρες. Η Ελλάδα είναι πρώτη στην ημερήσια κατά κεφαλή κατανάλωση τσιγάρων με 7,8 ενώ οι ΗΠΑ είναι στο 5,6. Είναι πρώτη μαζί με τη Βουλγαρία, Πολωνία και Κίνα, όσον αφορά το ποσοστό καπνιστών στις ηλικίες 15-30. Το 10% των παιδιών της 5ης και 6ης Δημοτικού έχουν εμπειρία καπνίσματος. Η μέση ηλικία έναρξης του καπνίσματος είναι τα 13,9 έτη, 6 μήνες νωρίτερα από τα παιδιά στις ΗΠΑ, με τα αγόρια να πειραματίζονται λίγο νωρίτερα. Ένα πρόσφατο γκάλοπ αποκάλυψε ότι 8 στους 10 αυτοκινητιστές που καπνίζουν προκαλούν ατυχήματα στους επιβάτες του ίδιου του αυτοκινήτου τους

Νικοτίνη - Μια κυρία ωραία, αλλά μοιραία

Η περίπτωση "Καπνός" άρχισε σαν ωραίο παραμύθι πριν από αιώνες. Το ταπεινό χόρτο έμελλε να διαδραματίσει τον πιο αποτρόπαιο ρόλο στις γενιές του μετέπειτα κόσμου. Οι άνθρωποι της συνοδείας του Κολόμβου είχαν για πρώτη φορά την παράξενη εμπειρία να παρακολουθήσουν έκπληκτοι την "τελετουργία" του καπνίσματος μεταξύ των ιθαγενών στους νέους τόπους που ανακάλυπταν και εξερευνούσαν. Τα νέα έφθασαν στην Ευρώπη με λεπτομερείς περιγραφές του αλλόκοτου και πρωτοφανούς αυτού γεγονότος. Κανείς δεν θα μπορούσε να φανταστεί ότι τα φύλλα του καπνού των Ιθαγενών και η συνήθειά τους να τα καπνίζουν θα έμπαιναν σε βασιλικά παλάτια, στα πλουσιότερα σαλόνια και στην αριστοκρατία της Ευρώπης. Εκλεκτές ποικιλίες πούρων και σιγαρέτων είχαν τιμητική θέση μέσα σε χρυσές, αργυρές και βελούδινες θήκες σαν πολύτιμα δώρα προς μεγάλες προσωπικότητες. Ακόμα κανείς δεν θα μπορούσε να φανταστεί, ότι το ταπεινό αυτό φυτό των ιθαγενών θα έπαιρνε τέτοιες διαστάσεις και προεκτάσεις στη ζωή των ανθρώπων τόσους αιώνες μετά και ούτε σήμερα ακόμη συνειδητοποιούμε ότι έχει καταδυναστεύσει τον κόσμο και έχει γίνει η μάστιγα του αιώνα μας. Γι' αυτό οι πολιτισμένοι λαοί άρχισαν να στοχεύουν στην ενημέρωση για την πρόληψη και παύση του καπνίσματος, που θεωρείται πια μια συνήθεια αναχρονιστική, περιθωριοποιημένη και κιτς και συνδέεται μόνο με τον όλεθρο και την καταστροφή του ανθρώπινου οργανισμού, αφού δε φέρνει τίποτε άλλο, παρά μόνο την εξάρτηση, την αρρώστια και το θάνατο.
Το κάπνισμα είναι μία συνήθεια, που ξαφνιάζει και αναστατώνει τον ανθρώπινο οργανισμό, τον δυσκολεύει και τον καταπονεί μέχρι να την υιοθετήσει, διότι είναι ξένη προς τις φυσιολογικές, βιολογικές λειτουργίες του οργανισμού. Δεν είναι λειτουργία, που έχει προβλέψει η φύση, αλλά συνήθεια, που έχει επινοήσει ο άνθρωπος και μάλιστα από την εποχή, που ζούσε ακόμη σε σχεδόν πρωτόγονη κατάσταση. Παρά ταύτα όμως, όταν ο οργανισμός εθιστεί στον καπνό, τον κάνει αδιάσπαστο μέρος της ζωής του και δυσκολεύεται μετά να απαλλαγεί.
Η μεγάλη σημασία εστιάζεται στα φύλλα του καπνού, τα οποία περιέχουν μια πολύ δραστική ουσία, τη νικοτίνη. Η ναρκωτική επίδραση των φύλλων του καπνού οφείλεται στη νικοτίνη, η οποία είναι αλκαλοειδές υγρό, άχρωμο και δηλητηριώδες σε τέτοιο βαθμό ώστε μία σταγόνα αρκεί για να θανατώσει ένα σκύλο μετρίου μεγέθους. Γι' αυτό άλλωστε χρησιμοποιείται κατά διαφόρων ζωικών και φυτικών ασθενειών. Στην κτηνιατρική χρησιμοποιείται σαν ισχυρό φάρμακο κατά των παρασίτων του δέρματος (ψύλλων, κοριών, τσιμπουριών κ.λ.π.) και μάλιστα αναμεμειγμένη με νερό. Το απόβρεγμα του καπνού χρησιμοποιείται ως εντομοκτόνος ουσία, το δε αφέψημα των καπνόφυλλων καταπολεμά την αρρώστια "μελίγκρα". Τη ναρκωτική αυτή επίδραση των φύλλων του καπνού δέχεται ο καπνιστής, αφού τα φύλλα ξηραθούν και επεξεργαστούν κατάλληλα.
Τι γίνεται ακριβώς μέσα μας όταν ανάβουμε τσιγάρο και γιατί η νικοτίνη θεωρείται ότι μας "ανεβάζει;". Γιατί η νικοτίνη θεωρείται ο "Δούρειος Ίππος" για το τσιγάρο; Αν υποθέσουμε ότι ο καπνιστής τραβάει μόνο μία ρουφηξιά από το τσιγάρο του και στη συνέχεια το σβήνει, ο μηχανισμός που τίθεται σε λειτουργία αμέσως μετά είναι ο εξής: Η νικοτίνη που εισπνεύσθηκε μπαίνει στην κυκλοφορία του αίματος και φτάνει παντού συμπεριλαμβανομένου του εγκεφάλου. Στον εγκέφαλο φτάνει μέσα σε 8 έως 18 δευτερόλεπτα. Εκεί διεγείρει τους νευρώνες και αυτομάτως στέλνονται διάφορα μηνύματα στα όργανα του καπνιστή. Δίνεται η εντολή να εκκριθεί αδρεναλίνη, "ειδοποιείται" η καρδιά να αρχίσει να χτυπά πιο γρήγορα, τα αγγεία συσπώνται, απελευθερώνεται γλυκόζη κ.λ.π. Η νικοτίνη σε μικρή ποσότητα διεγείρει, ενώ σε μεγάλη ναρκώνει και προκαλεί το θάνατο. Η περιεκτικότητα της στο αίμα πέφτει κατά 50% μισή ώρα μετά από μία ρουφηξιά και κατά 75% στα τρία τέταρτα της ώρας. Η δράση των ορμονών που εκκρίθηκαν διαρκεί επίσης περίπου μισή ώρα. Από τη στιγμή που μειώνεται η περιεκτικότητα της νικοτίνης στο αίμα, ο καπνιστής νιώθει την ανάγκη να ανεβάσει εκ νέου τα επίπεδα της, γι' αυτό οι περισσότεροι καπνίζουν περίπου ένα πακέτο την ημέρα - δύο τσιγάρα την ώρα. Στους μανιώδεις καπνιστές η νικοτίνη σωρεύεται στον οργανισμό και "αρκεί" ακόμα και για τις ώρες του ύπνου.
Επειδή πάντως, τα επίπεδα μειώνονται πολύ στη διάρκεια της νύχτας, το πρωινό τσιγάρο προκαλεί πάντα μία έντονη ευχαρίστηση - γεγονός που αποδίδεται στο ότι η νικοτίνη προκαλεί την έκκριση της ντοπαμίνης, μίας ουσίας που μοιάζει με ορμόνη, αλλά είναι νευροδιαβιβαστής. Η ντοπαμίνη συνδέεται με το αίσθημα της ικανοποίησης και της απόλαυσης του σεξ ή του καλού φαγητού. Τα επόμενα τσιγάρα πάντως ανάβονται μηχανικά, γιατί δεν προκαλούν το ίδιο αίσθημα ευχαρίστησης. Ο οργανισμός μένει σχετικά αδιάφορος, επειδή τα επίπεδα της νικοτίνης δεν προλαβαίνουν να πέσουν στο μηδέν, και έτσι οι νευρώνες δεν διεγείρονται όσο με το πρώτο τσιγάρο. Επιπλέον, με την πάροδο του χρόνου, η νικοτίνη διεγείρει τα εγκεφαλικά κύτταρα, ώστε και νέοι νευρώνες να την "υποδέχονται", με αποτέλεσμα όσο περισσότερο καπνίζει ένα άτομο, τόσο περισσότερα τσιγάρα να ζητά. Οι νέοι νευρώνες "απαιτούν" τη δική τους "δόση" και το αίσθημα "κορεσμού" των εγκεφαλικών νευρώνων από νικοτίνη ικανοποιείται πλέον με όλο και μεγαλύτερο αριθμό τσιγάρων. Σύμφωνα με έρευνες, αυτοί οι επιπλέον νευρώνες, που κάνουν τον άνθρωπο να αποζητά όλο και περισσότερη νικοτίνη αρχίζουν να αδρανοποιούνται περίπου ενάμισι μήνα μετά το κόψιμο του τσιγάρου. Η ανάμνηση όμως της τέρψης που έφερνε κάποτε η νικοτίνη, διαρκεί. Έτσι ο πρώην καπνιστής μπορεί ανά πάσα στιγμή να παρεκτραπεί και να ξαναρχίσει το κάπνισμα.

ΚΑΠΝΙΣΜΑ - Κόψτε το πριν…. σας κόψει

Γράφει ο ιατρός Σταύρος Τραγάρας
Αναπληρωτής Διευθυντής Πνευμονολογικής Κλινικής Θριασίου Νοσοκομείου
Υπεύθυνος Ιατρείου διακοπής καπνίσματος Θριασίου Νοσοκομείου
Οι ουσίες του καπνού απορροφώνται και με το αίμα φθάνουν στο κεντρικό νευρικό σύστημα και έτσι επιδρούν στη διάθεση και τη φαντασία. Οι καπνιστές υποφέρουν από τρεμούλιασμα των άκρων, ιλίγγους, νευραλγίες ιδίως βραχιόνων και ώμων, εγκεφαλική υπεραιμία με βάρος και ζάλη, παλμούς, πόνους στομάχου, εντέρων, επίμονη δυσκοιλιότητα, τοπικό ερεθισμό στα χείλη, στο στόμα, στη γλώσσα, φαρυγγίτιδα, διατάραξη της όρασης (νικοτινική αμβλυωπία), αλλοιώσεις της γεύσης, της ακοής, της όσφρησης, αμβλύτητα της μνήμης ιδίως των λέξεων, μείωση της αντοχής και της αντίστασης του οργανισμού. Γενικά ο οργανισμός πάσχει, επειδή το κάπνισμα επιφέρει χρόνια δηλητηρίαση με τη νικοτίνη.
Η διακοπή του καπνίσματος είναι το πιο απλό και το πιο σημαντικό βήμα για τους καπνιστές, αν θέλουν να αυξήσουν το μήκος και την ποιότητα της ζωής τους. Η διακοπή του καπνίσματος δεν είναι εύκολη υπόθεση, αλλά μπορεί να πραγματοποιηθεί. Ο Μαρκ Τουέιν είχε πει με χιουμοριστικό τρόπο: "Το να κόψει κάποιος το κάπνισμα είναι το πιο εύκολο πράγμα στον κόσμο. Εγώ το έχω κόψει χιλιάδες φορές". Γιατί είναι τόσο δύσκολο να κοπεί το κάπνισμα, το είπαμε στο προηγούμενο άρθρο. Ο λόγος είναι ο εθισμός στη νικοτίνη, η οποία σημειωτέον είναι πιο εθιστική και από την ηρωίνη και από την κοκαΐνη. Ο εθισμός στη νικοτίνη είναι και σωματικός και ψυχικός. Για να θεωρηθεί ότι κάποιος διέκοψε το κάπνισμα, πρέπει βέβαια να υπερνικήσει και τους δύο εθισμούς. Όταν ο καπνιστής προσπαθεί να κόψει το κάπνισμα η απουσία νικοτίνης οδηγεί στο λεγόμενο σύνδρομο στέρησης. Τα συμπτώματα της στέρησης μπορεί να περιλαμβάνουν κάποιο ή πολλά από τα ακόλουθα: Κατάθλιψη, αγχωτική διάθεση ή και θυμό, ευερεθιστότητα, διαταραχές ύπνου, προβλήματα στη συγκέντρωση, ανησυχία, πονοκέφαλο, κούραση, διαταραχές στην όρεξη, κλπ.
Αυτά τα φαινόμενα δεν είναι ευχάριστα και σπρώχνουν το άτομο να ξαναρχίσει το κάπνισμα. Το σύνδρομο στέρησης είναι πιο πιθανό να προκύψει σε απότομη διακοπή, κυρίως σε άτομα που είναι βαρείς καπνιστές. Τα συμπτώματα συνήθως αρχίζουν εντός λίγων ωρών από το τελευταίο τσιγάρο και παρουσιάζουν τη μεγαλύτερη έντασή τους σε 2-3 ημέρες, διαρκούν δε αρκετές ημέρες έως μερικές εβδομάδες.
Εκτός από τη νικοτίνη, που είναι υπεύθυνη για τον εθισμό, ο καπνός περιέχει κι άλλες ουσίες, οι οποίες είναι υπεύθυνες για τις καταστρεπτικές συνέπειές του πάνω στον οργανισμό. Από αυτές, οι πιο βλαπτικές είναι το μονοξείδιο του άνθρακα και η πίσσα. Το μονοξείδιο του άνθρακα είναι η ίδια δηλητηριώδης ουσία που εκπέμπεται από τα καυσαέρια των αυτοκινήτων. Ενώ η νικοτίνη κάνει την καρδιά να χτυπά πιο γρήγορα, το μονοξείδιο του άνθρακα της στερεί το έχτρα οξυγόνο που της χρειάζεται. Η αναπνοή γίνεται πιο γρήγορη και η θερμοκρασία του σώματος πέφτει κατά ένα - δύο δέκατα. Αυτή η "κόντρα" γίνεται αιτία για πολλές καρδιαγγειακές και αναπνευστικές παθήσεις.
Η πίσσα είναι από τις πιο τοξικές ουσίες από τις 4.000, που περιέχει το τσιγάρο. Πρόκειται στην πραγματικότητα για ένωση πολλών και καρκινογόνων ουσιών, έχει σκούρο χρώμα και κολλώδη υφή. Επικάθεται στους βλεννογόνους τους στόματος, των πνευμόνων, του στομάχου και του εντέρου, συμβάλλοντας στην πρόκληση καρκίνου αυτών των περιοχών, αλλά και στην εκδήλωση εμφυσήματος, χρόνιων αναπνευστικών παθήσεων κ.λ.π.
Οι κυριότεροι λόγοι για τους οποίους θέλουν οι καπνιστές να κόψουν το κάπνισμα είναι λόγοι υγείας. Σχεδόν ο καθένας ξέρει ότι το κάπνισμα μπορεί να προκαλέσει καρκίνο στους πνεύμονες, αλλά πολύ λίγοι αντιλαμβάνονται ότι είναι επίσης παράγοντας κινδύνου για πολλά άλλα είδη καρκίνου, όπως είναι ο καρκίνος του στόματος, του λάρυγγα, του φάρυγγα, του οισοφάγου, της ουροδόχου κύστης, των νεφρών, του παγκρέατος, του ήπατος, του τραχήλου της μήτρας, του στομάχου, του παχέος εντέρου, αλλά και πρόξενος λευχαιμιών. Το κάπνισμα είναι γνωστό επίσης ότι προκαλεί εμφύσημα και χρόνια βρογχίτιδα, παθήσεις που μπορεί να εξελιχθούν σε χρόνια αναπνευστική ανεπάρκεια και μεγάλη αναπηρία και να προκαλέσουν τελικά το θάνατο. Το κάπνισμα προκαλεί επίσης στεφανιαία νόσο της καρδιάς και αποφρακτική αρτηριοπάθεια, που μπορεί να καταλήξει ακόμα και σε γάγγραινα των άκρων και ακρωτηριασμό. Οι γυναίκες που λαμβάνουν αντισυλληπτικά χάπια και ταυτόχρονα καπνίζουν είναι σε μεγάλο κίνδυνο καρδιακής προσβολής, εγκεφαλικού και πνευμονικής εμβολής. Επίσης μπορεί να παρουσιάσουν αποβολές ή να γεννήσουν παιδιά μικρού σωματικού βάρους. Αυτά είναι λίγα από τα πολλά που προκαλεί το κάπνισμα. Και βέβαια αφήνουμε τα "παραμικρά", που είναι το πρόωρο ζάρωμα του δέρματος, η κάκοσμη αναπνοή, η τσιγαρίλα των ρούχων και των μαλλιών και τα κίτρινα νύχια.
Οι άνθρωποι που διακόπτουν το κάπνισμα ζουν πιο πολύ, αποφεύγουν κατά κανόνα όλα τα "σαράκια" που αναφέραμε πιο πάνω, γενικά είναι πιο υγιείς, σε καλύτερη φόρμα, λιγότερο φιλάσθενοι.
Τι γίνεται στον οργανισμό όταν διακόπτεται το τσιγάρο;
Σε 20 λεπτά: Η πίεση του αίματος και οι σφυγμοί πέφτουν στο κανονικό. Η θερμοκρασία των άκρων ανεβαίνει στο κανονικό.
Σε 8 ώρες: Το μονοξείδιο του άνθρακα στο αίμα πέφτει στο κανονικό. Το οξυγόνο ανεβαίνει στα φυσιολογικά επίπεδα.
Σε 24 ώρες: Μειώνεται η πιθανότητα καρδιακής προσβολής.
Σε 48 ώρες: Ενδυναμώνει η γεύση και η όσφρηση.
Σε 72 ώρες: Η αναπνοή αρχίζει να λειτουργεί ομαλότερα. Αυξάνεται η χωρητικότητα των πνευμόνων.
Από 2 εβδομάδες έως 3 μήνες: Η κυκλοφορία του αίματος βελτιώνεται. Το περπάτημα γίνεται ευκολότερο. Η λειτουργία των πνευμόνων βελτιώνεται κατά 30%.
Από 1 έως 9 μήνες: Σταματάει ο βήχας και η χρόνια κούραση. Οι κροσσοί του βρογχικού επιθηλίου επανακτούν τη φυσιολογική λειτουργία τους.
Μετά 1 χρόνο: Ο κίνδυνος καρδιακής προσβολής πέφτει στο μισό, απ' ότι στον καπνιστή.
Μετά από 5 χρόνια: Ο θάνατος από καρκίνο του πνεύμονα στο μέσο καπνιστή (ένα πακέτο την ήμερα) μειώνεται κατά 50%.
Μετά από 10 χρόνια: Ο κίνδυνος για καρκίνο στον πνεύμονα πέφτει στο μισό απ' ότι στον καπνιστή. Οι πιθανότητες άλλων καρκίνων (στόματος, λάρυγγα, οισοφάγου, κύστης, νεφρών και παγκρέατος) μειώνονται.

ΙΑΤΡΕΙΟ ΔΙΑΚΟΠΗΣ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΘΡΙΑΣΙΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ
Κάθε Πέμπτη, ώρα 10 π.μ. - 1μ.μ
Τηλέφωνα για ραντεβού 210.555.1513 και 210.555.1516